Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lubowidz 

 

 

 

STRATEGIA ROZWIĄZYWANIA

PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

W GMINIE LUBOWIDZ

NA LATA 2015-2025

 

 

Spis treści

 

1. Wstęp.. 3

2. Spójność Strategii z innymi dokumentami strategicznymi 4

3. Akty prawne implikujące proces powstawania i realizacji Strategii 6

4. Charakterystyka sfery społecznej Gminy Lubowidz. 8

4.1. Ogólna charakterystyka Gminy. 9

4.2. Problemy społeczne dotyczące bezrobocia i ubóstwa. 10

4.3. Problemy społeczne rodzin, dzieci i młodzieży. 13

4.4. Problemy społeczne w obszarze edukacji, kultury i sportu. 16

4.5. Problemy społeczne dotyczące zdrowia. 18

4.6. Problemy społeczne osób starszych i niepełnosprawnych. 19

4.7. Problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą  w rodzinie. 21

5. Analiza SWOT.. 23

6. Cele i priorytety. 30

7. Programy i projekty. 31

8. Źródła finansowania Strategii 44

9. Monitorowanie strategii 45

10. Ewaluacja. 49

 

 

 

1. Wstęp

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lubowidz na lata 2015-2025 jest odpowiedzią na potrzebę stworzenia spójnego systemu pomocy osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym. Strategia wskazuje cele, priorytety, kierunki działania których osiągnięcie przyczyni się do poprawy jakości życia społeczności lokalnej.

Strategia jest dokumentem określającym działania Gminy w zakresie polityki społecznej do 2025 r. Jest ona kontynuacją opracowania planistycznego Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lubowidz obowiązującej do roku 2013. Obecna strategia jest aktualizacją obrazu gminy w wymiarze społecznym oraz drogowskazem pokazującym aktualne kierunki w których powinny zmierzać działania Gminy w wymiarze społecznym.

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych na lata 2015-2015 jest spójna
z głównym dokumentem strategicznym Gminy tzn. ze Strategią Rozwoju Gminy na lata 2015-2025 a także z dokumentami strategicznymi wyższego szczebla m.in. Strategią Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030 roku.

Przedmiotowa strategia uwzględnia potrzeby poszczególnych grup społecznych, przez co stanowi ona podstawę do wzmocnienia i polepszenia warunków życia mieszkańców Gminy, w szczególności tych zagrożonych marginalizacją
i wykluczeniem społecznym, co w konsekwencji doprowadzi do lepszej integracji społecznej. Dokument ten stanowi podstawę do stworzenia skutecznego systemu ochrony socjalnej członków lokalnej społeczności, tak aby mogli oni zaspokajać swoje różnorodne potrzeby, cele, dążenia i aspiracje.

Instytucje i organizacje biorące udział w realizowaniu celów Strategii zobowiązane są do wspierania mieszkańców Gminy z zachowaniem zasady pomocniczości i bez różnicowania z jakichkolwiek względów oraz z zachowaniem równych szans. Ponadto wdrażanie Strategii powinno być zgodne z:

  • zasadą dostępności wszystkich mieszkańców gminy do wszystkich obszarów życia społeczno-gospodarczego,
  • zasadą równego dostępu do rynku pracy, edukacji, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, bezpieczeństwa oraz innych usług społecznych.

Ponadto dla realizacji Strategii ważne jest założenie, że mieszkańcy Gminy posiadają własny ogromny zasób możliwości i dlatego ważną wartością jest rozwijanie
i wykorzystywanie potencjału ludzkiego poprzez pobudzanie aktywności lokalnej oraz bazowanie na zasobach tkwiących w lokalnej społeczności.

 

2. Spójność Strategii z innymi dokumentami strategicznymi

 

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Lubowidz na lata 2015-2025 jest zgodna z założeniami odnoszącymi się do polityki społecznej określonymi w dokumentach strategicznych na szczeblu: samorządowym, krajowym i europejskim.

Poziom wojewódzki:

  • Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030 roku - Strategia wskazuje główne wyzwania, a także cele rozwojowe regionu do zrealizowania przez samorząd województwa oraz inne podmioty. Celami strategicznymi w ww. Strategii są m.in. działania w obszarze gospodarki (tj. wzrost konkurencyjności regionu poprzez rozwój działalności gospodarczej oraz transfer i wykorzystanie nowych technologii) oraz społeczeństwa (poprawa jakości życia oraz wykorzystanie kapitału ludzkiego
    i społecznego do tworzenia nowoczesnej gospodarki).
  • Strategia Polityki Społecznej dla Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 - dokument został opracowany przez Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej. Strategia stanowi narzędzie wykonawcze „Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego do roku 2030” w zakresie realizacji polityki społecznej Mazowsza. Priorytetowym zadaniem dla województwa mazowieckiego w zakresie polityki społecznej jest włączenie społeczne i przeciwdziałanie ubóstwu.
  • Wojewódzki Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na lata 2011-2016 – zasadniczym celem Programu jest przeciwdziałanie zjawisku przemocy
    w rodzinie w województwie mazowieckim. Program ten zakłada podejmowanie kompleksowych, interdyscyplinarnych działań mających na celu zapobieganie
    i zmniejszenie przemocy w rodzinie na Mazowszu.

Poziom krajowy:

  • Strategia Rozwoju Kraju 2020 - to główna strategia rozwojowa, wskazuje strategiczne zadania państwa, których podjęcie w perspektywie najbliższych lat jest niezbędne, by wzmocnić procesy rozwojowe. Strategia wyznacza trzy obszary strategiczne –„sprawne i efektywne państwo, konkurencyjna gospodarka, spójność społeczna i terytorialna”, w których koncentrują się główne działania oraz określa, jakie interwencje są niezbędne w perspektywie średniookresowej w celu przyspieszenia procesów rozwojowych.
  • Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020 - dokument wyznacza cele polityki rozwoju regionalnego, w tym wobec obszarów wiejskich i miejskich, oraz definiuje ich relacje w odniesieniu do innych polityk publicznych o wyraźnym terytorialnym ukierunkowaniu. Celem strategicznym polityki regionalnej, określonym w KSRR, jest efektywne wykorzystywanie specyficznych regionalnych oraz terytorialnych potencjałów rozwojowych dla osiągania celów rozwoju kraju – wzrostu zatrudnienia i spójności w horyzoncie długookresowym. KSRR ustala trzy cele szczegółowe do 2020 roku: wspomaganie wzrostu konkurencyjności regionów, budowanie spójności terytorialnej i przeciwdziałanie procesom marginalizacji na obszarach problemowych.
  • Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020 - głównym celem jest rozwijanie kapitału ludzkiego poprzez wydobywanie potencjałów osób w taki sposób, by mogły w pełni uczestniczyć w życiu społecznym, politycznym i ekonomicznym na wszystkich etapach życia. Poza celem głównym wyznaczono pięć celów szczegółowych: wzrost zatrudnienia; wydłużenie aktywności zawodowej i zapewnienie lepszej jakości funkcjonowania osób starszych; poprawa sytuacji osób i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym; poprawa zdrowia obywateli oraz podniesienie efektywności opieki zdrowotnej; podniesienie poziomu kompetencji i kwalifikacji obywateli.
  • Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2020 – celem głównym Strategii jest wzmocnienie udziału kapitału społecznego w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski. Cel główny jest realizowany przez cztery cele szczegółowe: kształtowanie postaw sprzyjających kooperacji, kreatywności oraz komunikacji; poprawa mechanizmów partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne; usprawnienie procesów komunikacji społecznej oraz wymiany wiedzy; rozwój i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego i kreatywnego.
  • Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020 -  Celem głównym Programu jest trwałe zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym o 1,5 mln oraz wzrost spójności społecznej. Cele operacyjne Programu to: usługi służące aktywności i profilaktyce – ograniczenie wykluczenia dzieci i młodzieży; gwarancje dla przyszłości młodzieży – stworzenie młodzieży szansy wejścia na rynek pracy i zakładania rodzin; aktywne osoby
    i zintegrowane rodziny – odpowiedzialne lokalne środowisko, zapobieganie niepewności mieszkaniowej; seniorów – bezpieczni, aktywni i potrzebni.
  • Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata 2011-2015 – Program wskazuje cele strategiczne m.in. zmniejszenie dostępności i zmiana struktury spożycia alkoholu, ograniczenie zaburzeń w rodzinach z problemem alkoholowym, poprawa jakości działań podejmowanych przez gminy
    w ramach gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, zmniejszenie przypadków naruszeń prawa w związku z piciem alkoholu.

Poziom europejski:

Strategia Europa 2020 – strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającemu włączeniu społecznemu: jest długookresową strategią rozwoju Unii Europejskiej na lata 2010-2020. Celem strategii jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który będzie: inteligentny − dzięki bardziej efektywnym inwestycjom w edukację, badania naukowe i innowacje; zrównoważony − dzięki zdecydowanemu przesunięciu w kierunku gospodarki niskoemisyjnej; oraz sprzyjający włączeniu społecznemu, ze szczególnym naciskiem na tworzenie nowych miejsc pracy i ograniczanie ubóstwa. Strategia koncentruje się na pięciu celach, z których trzy odnoszą się bezpośrednio do sfery społecznej:

ü  Zatrudnienie – 75% osób w wieku 20-64 lat powinno mieć pracę,

ü  Edukacja – ograniczenie liczby uczniów przedwcześnie kończących edukację do poziomu poniżej 10%. co najmniej 40%. osób w wieku 30-34 lat powinno mieć wykształcenie wyższe,

ü  Walka z ubóstwem i wykluczeniem społecznym – zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym o co najmniej 20 mln.

Europejska Strategia Zatrudnienia - Europejska strategia zatrudnienia służy stworzeniu większej liczby lepszej jakości stanowisk pracy w całej UE. Powstała w oparciu o strategię na rzecz wzrostu „Europa 2020”. Celem Europejskiej Strategii Zatrudnienia jest koordynacja narodowych polityk zatrudnienia państwa członkowskich, a także wyznaczenie kierunków rozwoju w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania bezrobociu, rozwijania potencjału kadrowego oraz integracji społecznej rynku pracy.

3. Akty prawne implikujące proces powstawania i realizacji Strategii


Akty prawne mające istotny wpływ na tworzenie niniejszej Strategii to m.in.:

1) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. z 1997r., nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Gwarantuje poszanowanie wszystkich praw obywatelskich – m.in. prawa do wolności, praw osobistych, politycznych, ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych. Zapewnia wszystkim polskim obywatelom równość wobec prawa.

2) Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013r., poz. 594, z późn. zm.) – określa zadania własne gminy, które obejmują sprawy m.in.: pomocy społecznej, ochrony zdrowia, wspierania rodziny, edukacji, kultury, sportu
i innych.

3) Ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182,
z późn. zm.) – ustawa ta określa zadania w zakresie pomocy społecznej, rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania, organizację pomocy społecznej oraz zasady i tryb postępowania kontrolnego w zakresie pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej określa z jakiego powodu udziela się pomocy osobom potrzebującym (tj. z powodów takich jak: ubóstwo, sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, przemoc w rodzinie, potrzeba ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudność w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali
w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudność
w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizm lub narkomania, zdarzenie losowe i sytuacja kryzysowa, klęska żywiołowa lub ekologiczna).

4) Ustawa z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013r., poz. 135, z późn. zm.) – Ustawa określa: zasady i formy wspierania rodziny przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych; zasady i formy sprawowania pieczy zastępczej oraz pomocy w usamodzielnianiu jej pełnoletnich wychowanków; zadania administracji publicznej w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej; zasady finansowania wspierania rodziny
i systemu pieczy zastępczej; zadania w zakresie postępowania adopcyjnego.

5) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011r. Nr 127, poz. 721, z późn. zm.) – ustawa ta powstała dla dobra osób niepełnosprawnych zapewniając im należyty dostęp do korzystania z ulg i uprawnień, które im przysługują. Rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego przez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy. Zaś rehabilitacja społeczna ma na celu umożliwianie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu społecznym. Niniejsza ustawa nakreśla uprawnienia osób niepełnosprawnych związane z pracą zawodową jak również obowiązki i uprawnienia pracodawców w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych. Wskazuje możliwości skorzystania z turnusu rehabilitacyjnego oraz warsztatów terapii zajęciowej. W ustawie określone są również zasady orzekania o niepełnosprawności oraz zadania służb działających na rzecz osób niepełnosprawnych.

6) Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U.
z 2005r. Nr 180, poz. 1493, z późn. zm.) - ustawa określa zadania w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie; zasady postępowania wobec osób dotkniętych przemocą w rodzinie oraz zasady postępowania wobec osób stosujących przemoc
w rodzinie. Realizacja założeń niniejszej ustawy ma na celu zapewnić wszystkim obywatelom równe traktowanie i poszanowanie ich praw i wolności oraz zwiększenie skuteczności przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

7) Ustawa z dnia 9 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011r. Nr 231, poz. 1375, późn. zm.) – zgodnie z zapisami ustawy, ochrona zdrowia psychicznego obejmuje w szczególności realizację takich zadań jak: promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym, zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie dostępnej opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym i społecznym oraz kształtowanie wobec osób z zaburzeniami psychicznymi właściwych postaw społecznych (zwłaszcza rozumienia, tolerancji, życzliwości, przeciwdziałania ich dyskryminacji).

9) Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013r. poz. 674, z późn. zm.) – ustawa określa zadania państwa w zakresie promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowej. Zadania te są realizowane przez instytucje rynku pracy działające w celu: pełnego i produktywnego zatrudnienia; rozwoju zasobów ludzkich; osiągnięcia wysokiej jakości pracy; wzmacniania integracji i solidarności społecznej oraz zwiększania mobilności na rynku pracy.

10) Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i
o wolontariacie (Dz. U. z 2014r. poz. 1118) - ustawa reguluje m.in. zasady prowadzenia działalności pożytku publicznego przez organizacje pozarządowe
w sferze zadań publicznych oraz współpracy organów administracji publicznej
z organizacjami pozarządowymi; Ustawa reguluje także warunki wykonywania świadczeń przez wolontariuszy oraz korzystania z tych świadczeń.

Wskazane wyżej dokumenty stanowią podstawę prawną do działania w zakresie rozwiązywania problemów społecznych przez jednostki do tego wyznaczone. Dodatkowo należy zaznaczyć, iż działalność instytucji systemu pomocy społecznej wspomagana jest przez zapisy wynikające z innych aktów normatywnych takich jak: rozporządzenia czy uchwały wydane na podstawie ustawowo przyznanych uprawnień, skierowane do określonych adresatów.

 

4. Charakterystyka sfery społecznej Gminy Lubowidz

 

Charakterystyka sfery społecznej zawiera diagnozę problemów społecznych Gminy Lubowidz przeprowadzoną w odniesieniu do siedmiu obszarów problemowych:

1)   problemy społeczne rodzin, dzieci i młodzieży,

2)   problemy społeczne osób starszych,

3)   problemy społeczne niepełnosprawnych,

4)   problemy społeczne w obszarze opieki zdrowotnej,

5)   problemy społeczne w obszarze edukacji, kultury i sportu,

6)   problemy społeczne w obszarze bezrobocia i ubóstwa,

7)   problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą w rodzinie.

Źródłem informacji do opracowania charakterystyki społecznej Gminy były badania sondażowe przeprowadzone za pomocą ankiet. Kwestionariusze ankiety były dystrybuowane na terenie Gminy za pośrednictwem ankieterów. Łącznie odpowiedzi na pytania zawarte w ankiecie udzieliło 285 osób, w tym 97 mężczyzn i 188 kobiet. Badania ankietowe były przeprowadzone w miesiącach kwietniu i maju 2015 r.

Poza danymi uzyskanymi z przeprowadzonych ankiet, istotnym źródłem informacji do opracowania charakterystyki społecznej Gminy były dokumenty Urzędu Gminy
i jednostek organizacyjnych Gminy Lubowidz, w tym uchwały Rady Gminy, zarządzenia, sprawozdania, plany finansowe oraz inwestycyjne i inne.

Sporządzenie charakterystyki społecznej gminy nie byłoby również możliwe bez informacji uzyskanych z Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego.

 

4.1. Ogólna charakterystyka Gminy

 

Gmina Lubowidz znajduje się w północno – zachodniej części powiatu żuromińskiego w województwie mazowieckim. Pod względem wielkości zaludnienia jest największą gminą wiejską w powiecie żuromińskim. Jednakże w ostatnich latach liczba mieszkańców systematycznie zmniejszała się. Według danych GUS na koniec 2014 r. w Gminie mieszkało 7 096 osób. W porównaniu do 2010 r. liczba mieszkańców Gminy zmniejszyła się o 106 osób, a w porównaniu do roku 2005 aż o 634 osoby. Główne przyczyny zmniejszania się liczby ludności to ujemny przyrost naturalny oraz ujemne saldo migracji wewnętrznych a także emigracja zarobkowa młodych ludzi opuszczających rodzinne strony w poszukiwaniu pracy w rejonach bardziej uprzemysłowionych.

Z analizy proporcji ilościowych mężczyzn i kobiet w Gminie wynika nieznaczna przewaga mężczyzn w wieku produkcyjnym (ok. 4 %) oraz 100 % przewaga kobiet
w wieku poprodukcyjnym – co wpisuje się w ogólnokrajowy trend demograficzny.

Mieszkańcy Gminy Lubowidz żyją w 38 miejscowościach, z których 34 są sołectwami. Największymi miejscowościami pod względem zaludnienia w Gminie są: Lubowidz, Zieluń, Sinogóra, i Bądzyn.

W ujęciu historycznym teren obecnej gminy Lubowidz położony był na pograniczu kultur, plemion i organizacji państwowych. Kolejne zachodzące zmiany gospodarcze kulturowe doprowadziły do zaniku kultury żydowskiej, rozparcelowania majątków
i zniszczenia dorobku kultury szlacheckiej.

Przemiany gospodarcze kraju są przyczyną różnorodnych zjawisk społecznych występujących w gminie Lubowidz, w takim samym stopniu jak dotykają one całego społeczeństwa naszego kraju. W związku z tymi przemianami mieszkańcy Gminy doświadczają określonych trudności i problemów egzystencjalnych stwarzając jednocześnie zapotrzebowanie na rozwój określonych usług społecznych.

Dane z ostatnich lat pokazują, że zakres pomocy i wsparcie instytucji pomocy społecznej utrzymuje się na niezmiennym poziomie lub w niektórych obszarach nieznacznie wzrasta.

4.2. Problemy społeczne dotyczące bezrobocia i ubóstwa

 

Niekorzystna sytuacja na rynku pracy utrzymująca się w Gminie Lubowidz jest przede wszystkim skutkiem przemian gospodarczych, jakie zaszły w kraju po 1990 r. i spowodowały upadek większości zakładów pracy. Dodatkowym czynnikiem zwiększającym bezrobocie są zmiany strukturalne w rolnictwie powodujące zmniejszenie liczby osób zatrudnionych w rolnictwie.

Pomimo, że struktura wiekowa mieszkańców Gminy jest korzystna (liczba ludności w wieku produkcyjnym jest wyższa od sumy ludności w wieku po i przedprodukcyjnym), to bezrobocie należy do najważniejszych problemów Gminy Lubowidz. Wskaźniki rejestrowanego bezrobocia w Gminie według Powiatowego Urzędu Pracy w Żurominie przedstawiają się następująco:

Tabela 1. Rynek pracy w powiecie żuromińskim

JST

Pracujący na 1000 ludności

Bezrobotni zarejestrowani na 1000 ludności w wieku produkcyjnym

2010

2013

2010

2013

Powiat żuromiński

96,7

100,7

143,7

166,3

gm. m-w. Bieżuń

70,1

95,7

135,8

150,9

gm. w. Kuczbork-Osada

58,1

62,8

153,2

176,9

gm. w. Lubowidz

50,1

53,7

169,3

199,1

gm. w. Lutocin

40,0

44,2

117,4

142,8

gm. w. Siemiątkowo

38,6

47,1

138,5

182,7

gm. m-w. Żuromin

174,2

168,3

140,5

156,0

Źródło: opracowanie na podstawie BDL GUS.

Wzrost bezrobocia ma miejsce nie tylko w Gminie Lubowidz ale także we wszystkich pozostałych gminach powiatu żuromińskiego. Na koniec 2013 r. stopa bezrobocia
w powiecie żuromińskim wynosiła 23,8% i należała do najwyższych w subregionie ciechanowsko-płockim.

Analiza struktury bezrobocia wg poziomu wykształcenia w latach 2010-2014 wskazuje na utrzymywanie się określonych charakterystycznych tendencji. Największą grupą wśród zarejestrowanych bezrobotnych są ciągle osoby o niskim poziomie wykształcenia (zasadniczym zawodowym oraz gimnazjalnym, podstawowym lub niepełnym podstawowym) stanowiąc np. w roku 2014 łącznie ok. 70% osób bezrobotnych.

Z analizy danych dotyczących osób bezrobotnych pozostających bez pracy ze względu na niskie lub zawodowo nietrafione wykształcenie oraz posiadany staż pracy lub jego brak (absolwenci) grupą szczególnie ważną grupą dla instytucji pomocy społecznej, a jednocześnie szczególnie trudna ze względu na specyfikę problemów będą osoby młode. Głównym problemem dla tej grupy osób jest zderzenie potrzeb
i oczekiwań z realiami świata zewnętrznego. Osoby młode znajdujące się w pełni rozwoju społecznego poszukują stabilizacji życiowej, próbują zakładać rodziny. Jednocześnie brak pracy, powoduje, że po pierwszym etapie poszukiwań tracą nadzieję na znalezienie zatrudnienia. W efekcie godzą się ze swoją sytuacją, przestają pracy poszukiwać i w konsekwencji zaczynają stawiać wymagania socjalne wobec państwa. Osoby pozostające przez dłuższy czas nabywają tzw. syndrom wyuczonej bezradności wskazujący na uzależnienie się od pomocy państwa, traktowanie zasiłków wypłacanych przez GOPS jako jedyny sposób na przeżycie.

Niepokojącym zjawiskiem związanym z bezrobociem jest wysoki poziom bezrobocia długotrwałego. W 2013 r. długotrwale bezrobotnych było w Gminie Lubowidz 548 osób, czyli prawie 64% ogółu ówczesnych bezrobotnych. Większość bezrobotnych mieszkańców gminy Lubowidz zarejestrowanych w PUP w Żurominie nie posiada prawa do zasiłku. Od roku 2001 z prawa do zasiłku korzysta poniżej 20 % rocznej liczby zarejestrowanych bezrobotnych i procent ten maleje każdego roku.

Skutki tego zjawiska są ciągle odczuwane przez GOPS w Lubowidzu, który jako jedno z zadań ma udzielanie wsparcia i pomocy z tytułu bezrobocia osobom pozostającym bez pracy oraz członkom ich rodzin. Analizowane dane wykazują stopniowe zwiększanie się zakresu tej pomocy o kolejne osoby i członków ich rodzin. Dane nt. liczby rodzin otrzymujących pomoc społeczną z powodu bezrobocia przedstawiono w tabeli 2.

Tabela 2. Liczba rodzin, którym przyznano pomoc z powodu bezrobocia. 

 

2010

2011

2012

2013

2014

Bezrobocie

48

40

44

55

53

Źródło: Sprawozdanie GOPS w Lubowidzu, 2014 r.

Podsumowując sytuację panującą na rynku pracy w Gminie Lubowidz, można stwierdzić, że na przestrzeni ostatnich lat nie ulega poprawie. Utrzymujące się wysokie bezrobocie powoduje obniżanie warunków życia mieszkańców Gminy
i przyczynia się do rozwoju negatywnych zjawisk społecznych takich jak wykluczenie społeczne, patologie społeczne, konflikty z prawem. Utrzymywanie się wysokiego poziomu bezrobocia będzie skutkować koniecznością obejmowania opieką socjalną coraz większej ilości rodzin i osób zmagających się z tym problemem.

Ubóstwo jako zjawisko złożone, charakteryzujące się oprócz aspektów ilościowych (dochodów uzyskiwanych przez gospodarstwa domowe) wskaźnikami jakościowymi, do których należą inne wskaźniki sytuacji materialnej, w tym posiadanie rozmaitych dóbr, dostępność wykształcenia, leczenia oraz możliwości korzystania z różnych form wypoczynku lub rozrywki, w ostatnich latach dotyka w coraz większym stopniu mieszkańców Gminy Lubowidz.

Zgodnie z ustawową definicją ubóstwo rozpoczyna się gdy dochody rodziny lub osoby są niższe niż tzw. minimum socjalne. Minimum socjalne w 2015 r. wynosiło 1070,99 zł w gospodarstwie jednoosobowym.

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Lubowidzu notuje stopniowe powiększanie się liczby osób i rodzin objętych pomocą z tytułu ubożenia, przy czym wsparciem obejmuje także osoby z tzw. strefy niskich dochodów, gdyż ubóstwo często jest efektem długotrwałego utrzymywania się osób czy całych rodzin w strefie niskich dochodów.Dane nt. liczby rodzin otrzymujących pomoc społeczną z powodu ubóstwa przedstawiono w tabeli 3.

Tabela 3. Liczba rodzin, którym przyznano pomoc z powodu ubóstwa

 

2010

2011

2012

2013

2014

Ubóstwo

0

0

25

51

64

Źródło: Sprawozdanie GOPS w Lubowidzu, 2014 r.

Mając na uwadze obecny stan gospodarki kraju i funkcjonujące mechanizmy gospodarcze można przypuszczać, że liczba rodzin wymagających stałego wsparcia socjalnego samorządu lokalnego i państwa nie będzie się zmniejszała.

Według mieszkańców czynnikiem decydującym o tym, że niektórzy mieszkańcy Gminy nie potrafią poradzić sobie z problemem bezrobocia, ubóstwa i trudnej sytuacji materialnej jest niezaradność życiowa (26% wskazań). Na drugim miejscu – po 22% wskazań znalazły się dwa czynniki: niechęć do podjęcia pracy oraz problem uzależnień. Na miejscu trzecim – po 21 % wskazań również znalazły się także dwa czynniki: wykształcenie nieadekwatne do potrzeb rynku pracy oraz utrudnienia komunikacyjne.

 

Wykres 1. Czynniki decydujące o bezrobociu, ubóstwie i trudnej sytuacji materialnej

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

4.3. Problemy społeczne rodzin, dzieci i młodzieży

 

Problemy społeczne rodzin koncentrują się w środowiskach rodzin dysfunkcyjnych, których skrajną formą jest rodzina patologiczna. Za taką uznaje się rodzinę, w której nie są przestrzegane przyjęte systemy wartości i norm społecznych. Rodziny takie stanowią zagrożenie dla całej populacji mieszkańców szczególnie ze względu na wzorce postępowania przekazywane dzieciom.

Pomocą udzielaną przez GOPS w Lubowidzu w 2014 r. było objętych 380 rodzin. W ostatnich latach liczba rodzin, którym przyznano świadczenia zmniejsza się.

Tabela 4. Liczba rodzin, którym przyznano świadczenia socjalne

 

2010

2011

2012

2013

2014

Ubóstwo

393

503

449

397

380

Źródło: Sprawozdanie GOPS w Lubowidzu, 2014 r.

Według opinii pracowników socjalnych znaczna część rodzin objętych pomocą socjalną to rodziny dysfunkcyjne, w których zaburzenia pełnienia funkcji nastąpiło w wyniku różnorodnych kryzysów i problemów, w tym niewydolności wychowawczej, uzależnienia, utraty pracy i ogólnej niewydolności życiowej. Z tego względu coraz większego znaczenia nabiera problem braku oferty alternatywnych zajęć dla dzieci i młodzieży funkcjonującej w obszarach społecznych takich jak: szkoła, grupa rówieśnicza, środowisko lokalne, która mogłaby wypełnić czas wolny oraz równoważyć niedostateczne wzorce rodzinno - społeczne.

W okresie ostatnich 5 lat 2 dzieci z Gminy umieszczono w rodzinie zastępczej, natomiast brak było przypadków ograniczenia lub odebrania praw rodzicielskich. Utrzymywanie się tego pozytywnego wskaźnika może świadczyć o dobrej koordynacji i prawidłowej pracy osób oraz instytucji zaangażowanych we wspieranie rodzin
w odzyskiwaniu zdolności do pełnienia swoich funkcji. Należy uznać ten czynnik za mocną stronę w obszarze wspierania rodzin.

Dane statystyczne oraz obserwacje i doświadczenie pracowników socjalnych GOPS w Lubowidzu pozwalają stwierdzić, że problem określony ogólnie bezradnością życiową, w tym także opiekuńczo – wychowawczą, często związany jest dodatkowo z problemem choroby alkoholowej lub współuzależnienia.Zgodnie z wytycznymi polityki socjalnej rodziny te obejmuje się specjalna opieką.

Fakt współwystępowania w rodzinie problemu uzależnień stwierdza się najczęściej na podstawie oceny pracownika socjalnego potwierdzonej przez środowisko życia klienta (rodzina, sąsiedzi). W rozwiązaniu problemu aktywnie uczestniczą funkcjonariusze Posterunku Policji w Lubowidzu oraz członkowie Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Stałą pomoc w sytuacjach trudnych mieszkańcy gminy mogą uzyskać zarówno w GOPS w Lubowidzu, jak i w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Żurominie.

Z badań diagnostycznych przeprowadzonych w 2015 r. wynika, że dla mieszkańców Gminy najważniejszym problemem z jakim borykają się rodziny jest brak zatrudnienia. 66% respondentów wskazało ten problem jako najistotniejszy. Kolejnymi problemami, które mieszkańcy uznali za najważniejsze są brak dostępu do pomocy specjalistycznej (35% wskazań), niewydolność materialną oraz ubóstwo (odpowiednio 28% i 24% wskazań). Te dwa problemy jednocześnie zostały uznane przez prawie 91% respondentów jako istotne. Ważnymi problemami dla jednej piątej mieszkańców są problemy związane z długotrwałą chorobą i/lub niepełnosprawnością, problemy związane z przemocą w rodzinie oraz z uzależnieniami. Szczegółową analizę wszystkich problemów społecznych rodzin przedstawiono na wykresie 1.

Wykres 1. Problemy społeczne rodzin

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

Problemem społecznym odnoszącym się do dzieci i młodzieży, który mieszkańcy uznali za najważniejszy jest dostępność do środków psychoaktywnych i uzależnienia od używek. (28% wskazań jako problem najistotniejszy i 36% jako istotny). Powiązanym problemem, który przez 25 % respondentów uznany został z najważniejszy są agresywne zachowania młodych ludzi. Dla 23% respondentów najważniejszym problemem jest uzależnienie od Internetu. Problemem, który jako istotny wskazała największa liczba respondentów wskazała są złe wzorce społeczne i demoralizacja (45% wskazań). Szczegółową analizę wszystkich problemów społecznych dzieci i młodzieży przedstawiono na wykresie 2.

 

Wykres 2. Problemy społeczne dzieci i młodzieży

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

 

4.4. Problemy społeczne w obszarze edukacji, kultury i sportu

 

W obszarze edukacji, kultury i sportu bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na jakość usług społecznych jest dostępność infrastruktury. Aktualnie na terenie Gminy Lubowidz funkcjonuje 1 przedszkole, które dysponuje 15 miejscami. Ponadto obecnie funkcjonuje 5 szkół podstawowych oraz 3 gimnazja z łączną liczbą 776 uczniów (dane z roku szkolnego 2013 / 2014). 3 z 5 szkół podstawowych oraz wszystkie gimnazja dysponują salami gimnastycznymi.

Ze względów demograficznych liczba uczniów w szkołach zmniejsza się i prawdopodobnie w okresie najbliższych kilku lat konieczna będzie likwidacji jednej placówki.

Jedną z trudności w obszarze edukacji jest brak szkół ponadgimnazjalnych na terenie Gminy. Powoduje to konieczność ponoszenia znaczących kosztów związanych z dojazdami lub zakwaterowaniem w miejscu nauki.

Jedyną placówką zapewniającą stałą ofertą kulturalną na terenie Gminy Lubowidz jest Biblioteka gminna wraz z jej filiami w Sinogórze, Syberii i Zieluniu. A także funkcjonująca przy Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) młodzieżowa orkiestra dęta. Uzupełnieniem tej oferty są projekty realizowane przez organizacje pozarządowe, np. projekt „Odjazdowy dom kultury” realizowany przez Stowarzyszenie „Na Pograniczu”.

Edukacja, szczególnie w warunkach gminy wiejskiej, jest ważnym obszarem, z uwagi na prowadzone w szkołach systemowe prace profilaktyczne i działania dotyczące rozwiązywania problemów społecznych. To właśnie w szkołach podejmowane są pierwsze kontakty z rodzinami dysfunkcyjnymi, próby rozwiązywania problemów związanych ze stosowaniem przemocy wobec dzieci, prowadzi się akcje dożywiania dzieci oraz organizuje wypoczynek dzieci.

Wśród problemów społecznych w obszarze edukacji, kultury i sportu najbardziej zauważalnym problemem jest brak oferty zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych dla dzieci i młodzieży, która mogłaby wypełnić czas oraz równoważyć niedostateczne wzorce rodzinno- społeczne. Obserwację tę potwierdzają wyniki badań przeprowadzonych wśród mieszkańców.

W przeprowadzonych badaniach ankietowych najwięcej mieszkańców wskazało jako najistotniejszy problem brak możliwości rozwoju talentów i zdolności dzieci
i młodzieży (30,9% wskazań). Jako drugi najważniejszy problem uznano brak świetlic i ognisk kultury, które zapewniłyby dostęp do działalności kulturalnej i sportowej dzieciom  i młodzieży (23,2% wskazań). Dla 22,1% respondentów bardzo istotnym problemem jest brak środków na zajęcia kulturalno-rekreacyjne dla dzięki i młodzieży. Szczegółową analizę wszystkich problemów w obszarze edukacji, kultury i sportuprzedstawiono na wykresie 3.

 

Wykres 3. Problemy społeczne w obszarze edukacji, kultury i sportu

 

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

4.5. Problemy społeczne dotyczące zdrowia

 

Na terenie gminy funkcjonują obecnie 4 jednostki zapewniające mieszkańcom Podstawową Opiekę Zdrowotną (POZ):

  • Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Żuromin – Wiejski Ośrodek Zdrowia w Zieluniu
  • Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Żuromin – Wiejski Ośrodek Zdrowia w Syberii
  • Niepubliczny Zakład opieki Zdrowotnej „VENA” w Lubowidzu
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Karedent” (Gabinet stomatologiczny)

Na terenie Gminy funkcjonują 3 apteki działające w Lubowidzu, Syberii oraz Zieluniu. Z przeprowadzonych badań wynika, że w obszarze opieki zdrowotnej dla mieszkańców Gminy jako najważniejsze wskazywana jest grupa czterech problemów na którą wskazują mieszkańcy gminy. Składają się na nią następujące składowe: długi czas oczekiwania na usługi medyczne (65% wskazań), ograniczona dostępność lekarzy specjalistów (63% wskazań), utrudniony dostęp do usług medycznych w przypadkach wymagających natychmiastowej diagnostyki (62% wskazań) oraz wysokie koszty leczenia dzieci (52% wskazań).

Warto zauważyć, że mieszkańcy Gminy w mniejszym stopniu zwracają uwagę na inne problemy. Jedynie 2% respondentów wskazuje na inne niż powyżej problemy. W kategorii innych problemów największe znaczenie mają problemy związane z niską jakością usług. Szczegółową analizę wszystkich problemów w obszarze opieki zdrowotnej przedstawiono na wykresie 4.

Wykres 4. Problemy społeczne w obszarze opieki zdrowotnej

 

 

 Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

4.6. Problemy społeczne osób starszych i niepełnosprawnych

 

Starzenie się człowieka jest nieuchronnym, długotrwałym, zróżnicowanym
i wielowymiarowym procesem, który z jednej strony jest zależny od człowieka, a
z drugiej od różnych czynników: społecznych, ekonomicznych, biologicznych, psychologicznych, ekologicznych, historycznych i kulturowych. Proces starzenia zależy od sposobu oraz warunków życia, które niejednokrotnie są bardzo trudne dla mieszkańców wsi. Do najważniejszych problemów ludzi starszych można zaliczyć, chorobę, niepełnosprawność, samotność, życie w ubóstwie i poczucie nieprzydatności. W Gminie Lubowidz liczba osób w wieku poprodukcyjnym objętych pomocą w formie usług opiekuńczych jest niewielka i wynosi 5. Liczba ta jest niezmienna w ostatnich 5 lat. Obecnie Gmina nie dysponuje żadnymi mieszkaniami socjalnymi z których mogłyby korzystać osoby o najniższych dochodach oraz osoby starsze lub osoby niepełnosprawne. Najczęściej osoby takie znajdują się pod opieką członków rodzin co niejednokrotnie uniemożliwia im aktywność zawodową.

Z przeprowadzonych badań wynika, że najważniejsze problemy dla osób starszych to dostępność lekarzy specjalistów oraz niskie świadczenia emerytalno-rentowe (odpowiednio 49,1% i 44,2% wskazań). Kolejnymi problemami, które zostały uznane za najistotniejsze są niepełnosprawność i choroby wieku podeszłego (26,7% wskazań) oraz brak placówek wspierających osoby starsze (25,6% wskazań). Problemem który największa liczba respondentów wskazała jako istotny dla osób starszych to niepełnosprawność i choroby wieku podeszłego (44% wskazań) oraz wykluczenie społeczne osób starszych (43% wskazań). Szczegółową analizę wszystkich problemów społecznych rodzin przedstawiono na wykresie 5.

Wykres 5. Problemy społeczne osób starszych

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

Dla osób niepełnosprawnych najważniejszym problemem jest bezrobocie i kosztowne leczenie (odpowiednio 54,0 % i 52,6% wskazań respondentów). Trzecim najistotniejszym problemem jest brak odpowiednich ofert pracy, co wskazało 51,2% respondentów. Jako istotne problemy 39% respondentów wskazało izolację społeczną osób niepełnosprawnych, 36,8% problemy psychologiczne a 36,1% utrudniony dostęp do usług opiekuńczych. Jednym z istotnych problemów dla osób niepełnosprawnych są także bariery architektoniczne (np. brak podjazdów, wind) – 33,3% wskazań.

Wykres 6. Problemy społeczne osób niepełnosprawnych

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców gminy w maju 2015 r.

 

4.7. Problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą
w rodzinie

 

Na terenie Gminy Lubowidz funkcjonuje posterunek policji Komendy Powiatowej Policji w Żurominie, którego funkcjonariusze czuwają nad porządkiem publicznym
i bezpieczeństwem mieszkańców. Pomimo zwiększania się ilości notowanych przestępstw systematycznie poprawia się jakość pracy policji, co potwierdzają dane o wzroście wykrywalności sprawców tych przestępstw Na terenie Gminy mają miejsce różnorodne kategorie popełnianych przestępstw.

Do najczęściej występujących zjawisk wpływających na brak poczucia bezpieczeństwa przez mieszkańców gminy należą:

  • zdarzenia drogowe z udziałem osób nietrzeźwych prowadzących pojazdy mechaniczne,
  • kradzieże, w tym także kradzieże z włamaniem,
  • akty wandalizmu lub użycie przemocy w domu przez nieletnich.

 

Brak notowanych pozostałych kategorii przestępstw z udziałem nieletnich pozwala postawić twierdzenie, że wymierne efekty powinna przynieść intensywna środowiskowa praca profilaktyczno – prewencyjna.

Nad bezpieczeństwem pożarowym oraz usuwaniem innych nadzwyczajnych zagrożeń czuwają członkowie 6 Ochotniczych Straży Pożarnych w Lubowidzu, Zieluniu, Syberii, Mleczówce, Płocicznie oraz Straszewach.

Największym problemem w Gminie w zakresie uzaleźnień jest alkoholizm. W Gminie aktywnie działa Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (GKRPA). Komisja prowadzi postępowania wobec osób uzależnionych, motywuje do podjęcia leczenia oraz wspara rodziny dysfunkcyjne w trakcie prowadzonych terapii (wielopłaszczyznowe i nie ograniczające się do pomocy materialnej). Z danych GKRPA wynika, że w roku 2014 z racji występowania problemu choroby alkoholowej postępowaniem objęto 9 osób a wobec 2 osób sformułowano wniosek do sądu rejonowego o wszczęcie postępowania zmierzającego do zastosowania nakazu leczenia odwykowego.

Innym problemem rodzin dysfunkcyjnych jest występowanie przemocy domowej, często związanej z nadużywaniem alkoholu, choć nie jest to jedyny ze znanych powodów stosowania rozwiązań siłowych. Ilości interwencji policji związanych ze stosowaniem przemocy domowej utrzymuje się na stałym poziomie. Podobnie wygląda sytuacja jeśli chodzi i o liczbę wszczynanych procedur / nadzorów Niebieskiej Karty zakładanych dla rodzin poszkodowanych w wyniku zaistnienia aktów przemocy.

Z przeprowadzonych badań wynika, że zdecydowana większość mieszkańców czuje się bezpiecznie na terenie Gminy - 73% mieszkańców na pytanie czy czują się bezpieczni na terenie Gminy odpowiedziało „tak” i „raczej tak”. 3,5 % odpowiedziało „raczej nie”, a 1,4 % odpowiedziało „nie”.

Wsród czynników decydujących o przyczynach braku poczucia bezpieczeństwa najwięcej osób wskazalo piractwo drogowe i nietrzeźwych kierowców (26% wskazań na „tak” i 31,9% wskazań na „raczej tak”). Drugim w kolejności powodem są niewłaściwe zachowania pijących alkohol -17,5% wskazań na „tak” i 26 % wskazań na „raczej tak”. Trzecim w kolejności czynnikiem jest łatwy dostęp do używek – 10,2% wskazań na „tak” i 24,6 % wskazań na „raczej tak”. Szczegółową analizę przyczyn braku poczucia bezpieczeństwa na terenie Gminy przedstawia wykres 7.

 

Wykres 7. Przyczyny braku poczucia bezpieczeństwa na terenie Gminy

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

 

5. Analiza SWOT

 

Przeprowadzenie analizy SWOT (analizy silnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń) dla sfery społecznej Gminy Lubowidz było punktem wyjścia do zdefiniowania pożądanych kierunków rozwoju. Analiza SWOT wskazuje na obszary wymagające poprawy i wskazuje na niezbędne działania, których podjęcie pomoże osiągnąć ustalone cele. Analiza SWOT została przeprowadzona w odniesieniu do 7 obszarów problemowych.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Problemy społeczne rodzin oraz dzieci i młodzież

Mocne strony

Słabe strony

  • wyremontowane świetlice wiejskie umożliwiają tworzenie w nich miejsc aktywnego wypoczynku i spędzania czasu wolnego
  • wykwalifikowana kadra systemu pomocy społecznej w Gminie
  • realizacja projektów finansowanych z funduszy UE i innych źródeł zewnętrznych, które mają na celu wsparcie rodziny.
  • relatywnie korzystna struktura demograficzna Gminy
  • funkcjonowanie organizacji pozarządowej, której działalność ukierunkowana jest na rozwój społeczno-kulturalny Gminy
  • wysoki poziom motywacji i chęci do działania mieszkańców
  • wzrost kosztów życia spowodowany m.in. wzrostem cen energii elektrycznej
  • brak współpracy z organizacjami pozarządowymi poprzez zlecanie zadań ustawowych (w ramach Programu Współpracy Gminy z organizacjami pozarządowymi)
  • niska dostępność specjalistów  (prawnik, doradca zawodowy, terapeuta rodzinny, psycholog, psychiatra)
  • brak wolontariatu na rzecz dzieci i młodzieży
  • mała liczba świetlic środowiskowych na terenie gminy
  • niska efektywność działań profilaktycznych na rzecz osób uzależnionych i współuzależnionych,
  • brak mieszkań socjalnych w Gminie
  • ujemny przyrost naturalny
  • występowanie rodzin dysfunkcyjnych, zagrożonych patologiami
  • brak oferty alternatywnych zajęć, która mogłaby wypełnić czas oraz równoważyć niedostateczne wzorce rodzinno- społeczne
 

Szanse

Zagrożenia

  • możliwość pozyskiwania środków finansowych z funduszy UE i innych źródeł zewnętrznych na rozwój usług społecznych, wspieranie dzieci, młodzieży i rodzin
  • zwiększająca się świadomość społeczna rodzin,
  • możliwość podnoszenia kwalifikacji i szkolenia dla kadry GOPS w ramach funduszy UE
  • Współpraca z NGO z sąsiednich gmin oraz regionalnych NGO

 

  • wzrost liczby osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej
  • nasilanie się problemów społecznych wynikających z pogorszenia się sytuacji gospodarczej w powiecie
  • nakładanie nowych, dodatkowych zadań na instytucje systemu pomocy społecznej bez zwiększenia środków na realizację tych zadań
  • pogłębianie się zjawiska bezradności społecznej oraz niezaradności rodzin w sprawach opiekuńczo-wychowawczych
  • wzrost zjawiska zażywania środków psychoaktywnych przez dzieci i młodzież
  • postępujący kryzys rodzin oraz wzrost przemocy w rodzinach
  • brak perspektyw zawodowych dla rodzin i ich emigracja zarobkowa,
  • brak osób chętnych do podjęcia funkcji rodziny zastępczej
  • zjawisko dziedziczenia biedy i bezradności społecznej

 

 

 

 

 

Problemy społeczne w obszarze edukacji i zdrowia

 

Mocne strony

Słabe strony

 

  • rozwinięta sieć szkół i przedszkoli
  • wykwalifikowana kadra pedagogiczna
  • postępująca likwidacja barier architektonicznych w większości placówek
  • dostęp do niepublicznych zakładów w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej
  • dostępność apteki w Gminie
  • poprawa jakości kształcenia zarówno poprzez inwestycje w infrastrukturę edukacyjną jak i doskonalenie zawodowe nauczycieli
  • rozbudowana baza edukacyjna

 

 

 

  • niewystarczająca ilość zajęć pozalekcyjnych, szczególnie z przedmiotów matematyczno-przyrodniczych i językowych
  • niska dostępność specjalistów w przedszkolach, szkołach (logopeda i pedagog, psycholog)
  • brak liczba stypendiów socjalnych
  • brak opieki pielęgniarsko-higieniczna w szkołach
  • mała liczba programów profilaktycznych w zakresie ochrony zdrowia realizowanych na terenie Gminy
  • brak programów identyfikacji i rozwijania talentów
  • bariery architektonicznych we wszystkich szkołach w Gminie
  •  

Szanse

Zagrożenia

 

  • możliwość pozyskiwania środków finansowych z funduszy UE i innych źródeł zewnętrznych na rzecz wspierania dzieci i młodzieży w zakresie edukacji oraz na doskonalenie zawodowe dla nauczycieli
  • rosnąca świadomość mieszkańców Gminy na temat zdrowego stylu życia
  • możliwość pozyskiwania środków finansowych z funduszy UE i innych źródeł zewnętrznych na programy profilaktyczne w zakresie ochrony zdrowia, na zakup nowoczesnego sprzętu medycznego oraz na szkolenia kadry medycznej
  • możliwość rozwoju prywatnych usług medycznych , opiekuńczych i rehabilitacyjnych

 

 

  • zwiększenie występowania zjawiska uzależnień i konfliktów z prawem wśród dzieci i młodzieży
  • zmniejszająca się liczba uczniów w szkołach na terenie Gminy
  • wzrastająca liczba osób w wieku poprodukcyjnym (starzejące się społeczeństwo)
  • niski poziom motywacji i wykształcenia bezrobotnych utrudniający podjęcie
  • niestabilna polityka oświatowa
  • koncentracja służby zdrowia w miastach, likwidacja mniejszych ośrodków zdrowia
  • zmniejszenie środków finansowych przekazywanych przez administrację rządową samorządom na realizację zadań ustawowych w obszarze edukacji i ochrony zdrowia

 

 

 

 

 

 

 

Problemy społeczne osób starszych

Mocne stron

Słabe strony

  • wykwalifikowana kadra GOPS
  • postępująca likwidacja barier architektonicznych w placówkach oświatowych w Gminie
  • prowadzenie szeregu działań z zakresu aktywizacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych poprzez realizację projektów finansowanych z Unii Europejskiej
  • zapewnienie usług opiekuńczych i specjalistycznych świadczonych przez GOPS

 

  • niska dostępność i jakość usług z zakresu opieki medycznej i rehabilitacji
  • niska dostępność specjalistów: psycholog, prawnik, terapeuta rodzinny, doradca zawodowy, psychiatra
  • bariery architektoniczne w budynkach użyteczności publicznej i bariery urbanistyczne
  • mała liczba inicjatyw społecznych w celu zagospodarowania wolnego czasu osób starszych
  • brak odpowiedniej bazy lokalowej do organizacji spotkań kulturalnych dla osób starszych

 

Szanse

Zagrożenia

  • poprawiające się standardy pomocy społecznej
  • możliwość pozyskiwania środków finansowych z funduszy UE i innych źródeł zewnętrznych na utworzenie nowych i wyposażenie istniejących terapii zajęciowych,
  • zwiększający się dostęp do informacji poprzez rozbudowę sieci internetowej
  • możliwość pozyskiwania środków finansowych z funduszy UE i innych źródeł zewnętrznych na realizację Programów Aktywizacji Osób Starszych
  • możliwość wdrożenia systemu usług sąsiedzkich
  • rozwój integracji osób starszych ze środowiskiem lokalnym,
  • tworzenie się grup wsparcia w celu aktywnego wypełniania czasu osób starszych
  • możliwość uczestnictwa osób starszych w turnusach rehabilitacyjnych usprawniających ich stan zdrowia
  • upowszechnianie kształcenia ustawicznego.

 

  • wzrost zagrożenia chorobami cywilizacyjnymi
  • niska dostępność zabiegów rehabilitacyjnych i porad medycznych
  • wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym
  • brak środków finansowych na zwiększenie świadczeń z pomocy społecznej
  • podniesienie wieku emerytalnego
  • wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym
  • niska aktywność osób starszych i brak zaangażowania w życie społeczne
  • niskie świadczenia emerytalne i rentowe,
  • brak możliwości skorzystania ze świadczeń pomocy społecznej ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego
  • bariery architektoniczne i komunikacyjne w przemieszczaniu się
  • wykluczenie informacyjne i cyfrowe osób starszych

 

 

 

 

 

 

 

 

Problemy społeczne osób niepełnosprawnych

Mocne stron

Słabe strony

  • wykwalifikowana kadra GOPS
  • postępująca likwidacja barier architektonicznych w placówkach oświatowych w Gminie
  • prowadzenie szeregu działań z zakresu aktywizacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych poprzez realizację projektów finansowanych z Unii Europejskiej
  • zapewnienie usług opiekuńczych i specjalistycznych świadczonych przez GOPS

 

  • brak wolontariatu na rzecz osób niepełnosprawnych
  • brak działań organizacji pozarządowych w zakresie pomocy osobom niepełnosprawnych
  • niski udział osób niepełnosprawnych na rynku pracy
  • brak zakładu pracy chronionej, zakładu aktywności zawodowej, warsztatów terapii zajęciowej
  • obawa pracodawców przed zatrudnieniem osób niepełnosprawnych
  • ograniczona liczba ofert i miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych
  • niska dostępność i jakość usług z zakresu opieki medycznej i rehabilitacji
  • niska dostępność specjalistów: psycholog, prawnik, terapeuta rodzinny, doradca zawodowy, psychiatra)
  • brak tłumacza języka migowego w GOPS
  • bariery architektoniczne w budynkach użyteczności publicznej i bariery urbanistyczne

Szanse

Zagrożenia

 

  • coraz wyższe standardy pomocy społecznej,
  • możliwość doskonalenia zawodowego i szkolenia kadry OPS w zakresie pomocy osobom niepełnosprawnym w ramach funduszy UE
  • realizacja projektów unijnych mających na celu wsparcie społeczne i zawodowe osób niepełnosprawnych
  • możliwość współpracy między JST i NGO na rzecz osób niepełnosprawnych
  • dostępność funduszy UE na utworzenie nowych i wyposażenie istniejących warsztatów terapii zajęciowych
  • zwiększający się dostęp do informacji poprzez rozbudowę sieci internetowej
  • nieumiejętność korzystania z ulg i uprawnień przez osoby niepełnosprawne
  • wzrastająca akceptacja osób niepełnosprawnych w środowisku lokalnym

 

  • wzrost liczby osób niepełnosprawnych
  • wzrost zagrożenia chorobami cywilizacyjnymi
  • długie terminy oczekiwania na zabiegi rehabilitacyjne i porady medyczne
  • obawa pracodawców przed zatrudnianiem osób niepełnosprawnych
  • mała liczba organizacji pozarządowych działających na rzecz osób niepełnosprawnych
  • niewystarczające środki finansowe z PFRON
  • niski poziom wykształcenia osób niepełnosprawnych utrudniający podjęcie pracy
  • niska samoocena osób niepełnosprawnych
  • bariery architektoniczne i komunikacyjne w przemieszczaniu się
  • brak środków finansowych na zwiększenie świadczeń z pomocy społecznej

 

 

 

 

 

 

 

Problemy społeczne w obszarze bezrobocia i ubóstwa

Mocne stron

Słabe strony

  • dostępność środków finansowych na różne formy aktywizacji zawodowej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Żurominie
  • funkcjonowanie Klubu Pracy wykwalifikowana kadra pracowników Powiatowego Urzędu Pracy w Żurominie
  • wspierającego osoby bezrobotne w nabywaniu umiejętności poruszania się na rynku pracy
  • promowanie przez władze rządowe i samorządów włączenia społecznego i walki z ubóstwem

 

  • wysoka stopa bezrobocia w Gminie i powiecie
  • mała liczba ofert pracy na terenie Gminy i powiatu
  • niski wskaźnik zatrudnienia,
  • mała liczba przedsiębiorstw na terenie Gminy
  • niedostosowanie kwalifikacji zawodowych ludności do zmieniających się wymogów rynku pracy brak inwestycji na terenie gminy i powiatu
  • brak strefy ekonomicznej w powiecie żuromińskim
  • duża liczba mieszkańców pracująca „na czarno”

 

Szanse

Zagrożenia

  • możliwość pozyskiwania środków finansowych z funduszy UE na tworzenie miejsc pracy
  • możliwość podnoszenia kwalifikacji zawodowych osób bezrobotnych poprzez uczestnictwo w szkoleniach i kursach zawodowych
  • rosnąca świadomość społeczeństwa na temat przepisów prawnych związanych z rynkiem pracy
  • tworzenie nowych miejsc pracy w organizacjach pozarządowych
  • zmiana w mentalności społeczeństwa: docenienie zarówno szkolnictwa zawodowego jak i potrzeby uczenia się przez całe życie

 

  • recesja gospodarcza
  • utrzymujący się poziom bezrobocia w regionie
  • postępujący niż demograficzny, starzenie się społeczeństwa
  • rosnący koszt zatrudnienia pracowników
  • rosnąca „szara strefa” w regionie
  • emigracja zarobkowa ludzi młodych i wykształconych
  • nieadekwatna do potrzeb rynku pracy oferta kształcenia zawodowego adresowana

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą

w rodzinie

Mocne strony

Słabe strony

  • dobry przepływ informacji pomiędzy instytucjami systemu pomocy społecznej na temat możliwości wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, przestępczości i uzależnień dzieci i młodzieży
  • wsparcie GOPS i GKRPA dla osób  uzależnionych i współuzależnionych
  • dostępność Poradni Terapii Uzależnienia od Alkoholu
  • działania profilaktyczne na temat uzależnień dla dzieci i młodzieży prowadzone w szkołach,
  • funkcjonowanie grup wsparcia dla osób uzależnionych i współuzależnionych
  • realizacja przez Komendę Powiatową Policji akcji i kampanii w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz programów mających na celu poprawę bezpieczeństwa mieszkańców powiatu żuromińskiego

 

  • duża liczba rodzin z problemem alkoholowym lub innym uzależnieniem,
  • niska efektywność działań profilaktycznych na rzecz osób uzależnionych i współuzależnionych
  • brak alternatywnych form spędzania wolnego czasu dla dzieci i młodzieży,
  • brak kampanii profilaktyczno-edukacyjnych dla sprawców przemocy i ofiar przemocy w rodzinie
  • brak wykwalifikowanej kadry specjalistów (terapeutów rodzinnych, psychologów klinicznych, specjalistów terapii uzależnień) w GOPS

 

Szanse

Zagrożenia

  • wzrost świadomości ofiar przemocy w rodzinie na temat swoich praw
  • zmieniająca się mentalność lokalnej społeczności w podejściu do interwencji sąsiedzkiej w przypadku przemocy w rodzinie,
  • rosnące możliwości aktywnego spędzania czasu wolnego dla dzieci i młodzieży
  • dostępność środków finansowych z funduszy UE na programy profilaktyczne dla sprawców przemocy oraz ofiar przemocy oraz dla dzieci i młodzieży na temat uzależnień i przeciwdziałania agresji
  • dostępność szkoleń specjalistycznych dla pracowników GOPS

 

  • dostępność środków psychoaktywnych dla młodzieży, w tym tzw. dopalaczy
  • narastanie problemów związanych z przestępczością i uzależnieniami
  • rozpad rodzin
  • obojętność środowiska na zagrożenia i problemy społeczne, bierność świadków przemocy
  • poczucie bezkarności sprawców przemocy
  • przyzwolenie społeczne na zachowania aspołeczne
  • problemy alkoholowe w rodzinach,
  • wzrost liczby dzieci wychowujących się w rodzinach z problemem alkoholowym skrywanie w środowiskach lokalnych zjawiska przemocy w rodzinie

 

 

 

6. Cele i priorytety

 

Przeprowadzona diagnoza sytuacji społecznej w gminie Lubowidz, po nałożeniu jej wyników na kompetencje samorządu gminnego, stanowiła podstawę do wyznaczenia kierunków działań niezbędnych do podjęcia w latach 2015-2025.

Wdrożenie zaplanowanych przedsięwzięć powinno przyczynić się do poprawy jakości życia mieszkańców gminy, zmniejszenia skali występujących problemów społecznych oraz zminimalizowania ich skutków społecznych.

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych na lata 2015-2025 jest strategią sektorową i odpowiada za realizację celu strategicznego

 

Cel strategiczny:

Wzrost poziomu życia mieszkańców w oparciu o współdziałanie i oddolną aktywność

Do osiągnięcia tak sformułowanego celu strategicznego określone zostały trzy obszary priorytetowe wynikające ze Strategii Rozwoju Gminy na lata 2015-2025.

 

Priorytet 1. Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu

Priorytet 2. Aktywizacja mieszkańców gminy

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

 

Dla każdego z powyższych obszarów priorytetowych określone zostały propozycje projektów przyczyniające się do osiągnięcia celu strategicznego. Inicjatywy te zostały ujęte w 7 obszarach problemowych i zostały pogrupowane wg priorytetów wynikających ze głównej Strategii Rozwoju Gminy na lata 2015-2025.

 

 

 

 

 

7. Programy i projekty

 

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Lubowidz na lata 2015- 2025 przewiduje realizację następujących programów:

  • Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych,
  • Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii,
  • Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie,
  • Program Wspierania Rodziny i Rozwoju Pieczy Zastępczej,
  • Program Aktywizacji Społecznej Osób Starszych,
  • Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego,
  • Programy osłonowe, np. w zakresie pomocy lekowej. 

 

W ramach każdego z powyższych programów mogą być realizowane różnorodne przedsięwzięcie na rzecz lokalnej społeczności. Poniżej przedstawione zostały przedstawione wyniki badań ankietowych nt. oczekiwanych przez mieszkańców działań poprawiających jakość życia w zidentyfikowanych obszarach problemowych. Szczegółowe wyniki analizy przedstawione zostały na wykresach od 8. do 15.

 

Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie poprawy warunków życia rodzin to przede wszystkim większa liczba odpowiednich ofert pracy (65,6% respondentów uznało takie działanie za najistotniejsze). Następne w kolejności to aktywizacja osób bezrobotnych (43,5%); poprawa warunków materialnych (35,1%); pomoc terapeutyczna i medyczna (28,4%). Szczegółowy wykaz oczekiwanych działań w zakresie poprawy warunków życia rodzin przedstawia wykres 8.

 

 

 

 

 

Wykres 8. Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie poprawy warunków życia rodzin 

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

Oczekiwane przez mieszkańców działania gminy w zakresie prawidłowego wychowania dzieci i młodzieży to przede wszystkim ograniczanie dostępności do używek (42,1% respondentów uznało takie działanie za najistotniejsze). Następne w kolejności to wsparcie psychologiczno-pedagogiczne (30,5%); szersza oferta wartościowych form spędzania czasu wolnego dzieci i młodzieży (30,2%); organizowanie dodatkowych zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych (26,7%). Szczegółowy wykaz oczekiwanych działań w zakresie prawidłowego wychowania dzieci i młodzieży przedstawia wykres 9.

 

 

 

 

Wykres 9. Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie prawidłowego wychowania dzieci i młodzieży

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie poprawy warunków życia osób starszych to przede wszystkim zwiększenie zakresu pomocy medycznej dla osób starszych (43,9% respondentów uznało takie działanie za najistotniejsze). Następne w kolejności to zapewnienie usług opiekuńczych dla osób starszych (38,6%); poprawa warunków materialnych (35,1%); zwiększenie pomocy społecznej dla osób starszych (30,2%). Szczegółowy wykaz oczekiwanych działań w zakresie poprawy warunków życia osób starszych przedstawia wykres 10.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wykres 10. Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie poprawy warunków życia osób starszych

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie ochrony zdrowia to przede wszystkim skrócenie czasu oczekiwania na specjalistyczna wizytę lekarskie (69,5 % respondentów uznało takie działanie z najistotniejsze). Następne w kolejności to zwiększenie dostępu do lekarzy specjalistów (67%); refundacja podstawowych specjalistycznych badań medycznych dla dzieci  (58,6%); zainicjowanie cyklicznych akcji udzielania darmowych porad medycznych (40%). Szczegółowy wykaz oczekiwanych działań w zakresie ochrony zdrowia przedstawia wykres 11.

 

 

 

 

 

 

 

Wykres 11. Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie ochrony zdrowia

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców gminy w maju 2015 r.

 

Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie edukacji, kultury i sportu to przede wszystkim stypendia dla dzieci z ubogich rodzin (51,6% respondentów uznało takie działanie z najistotniejsze). Następne w kolejności to dofinansowywanie dodatkowych zajęć pozaszkolnych (23,5%); zwiększenie ilości obiektów sportowo-rekreacyjnych (22,8%); organizacja zajęć pozalekcyjnych (22,8%). Szczegółowy wykaz oczekiwanych działań w zakresie edukacji, kultury i sportu przedstawia wykres 12.

Wykres 12. Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie edukacji, kultury i sportu.

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych to przede wszystkim większa liczba ofert pracy (54% respondentów uznało takie działanie z najistotniejsze). Następne w kolejności to zwiększanie dostępu do rehabilitacji i usług medycznych (41,4 %); wyższe świadczenia pieniężne (38,9 %); likwidacja barier architektonicznych (22,1%). Szczegółowy wykaz działań oczekiwanych w obszarze poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych przedstawia wykres 13.

 

Wykres 13. Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych.

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

Oczekiwane działania mieszkańców gminy w zakresie poprawy sytuacji osób bezrobotnych to przede wszystkich możliwość korzystania z bezpłatnych szkoleń zawodowych (45,3 % wskazań). Kolejnym działaniem jest zwiększenie liczby organizowanych prac społecznie użytecznych, staży zawodowych i prac interwencyjnych (40% wskazań) oraz zwiększenie współpracy powiatowego Urzędu Pracy z lokalnymi przedsiębiorcami (38,2% wskazań). Szczegółowy wykaz działań oczekiwanych w obszarze poprawy sytuacji osób bezrobotnychprzedstawia wykres 14.

 

Wykres 14. Oczekiwane przez mieszkańców działania Gminy w zakresie poprawy sytuacji osób bezrobotnych

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

 

Oczekiwane działania mieszkańców w zakresie zwiększenie poczucia bezpieczeństwa publicznego w gminie to w pierwszej kolejności ograniczenie dostępności do używek dzieciom i młodzieży oraz osobom nietrzeźwym (42,5% - „zdecydowanie tak”,  26,7 % - „raczej tak”). Następne w kolejności to restrykcyjny zakaz spożywania używek w miejscach publicznych (38,6% - „zdecydowanie tak”, 28,42% - „raczej tak”), zwiększenie liczby patroli policyjnych (25,6% - „zdecydowanie tak”, 29,9 % - „raczej tak”), profilaktyka uzależnień – organizowanie akcji społecznych (18,2% - „zdecydowanie tak”, 33 % - „raczej tak”). Szczegółowy wykaz działań oczekiwanych w zakresie zwiększenie poczucia bezpieczeństwa publicznego w Gminie przedstawia wykres 15.

 

 

 

 

 

Wykres 15. Oczekiwane działania mieszkańców w zakresie zwiększenie poczucia bezpieczeństwa publicznego w Gminie

 

Źródło: Badanie ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Gminy, 2015 r.

 

 

Przedstawione powyżej wyniki badań sondażowych przeprowadzonych wśród mieszkańców gminy stały się podstawą do sformułowania priorytetów i projektów
w poszczególnychobszarach problemowych.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Priorytet 1. Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu

 

Biorąc pod uwagę niezadowalający stan infrastruktury społecznej w Gminie, pierwszy priorytetowy obszar działań będzie obejmował budowę/przebudowę/rozbudowę/ modernizację istniejących obiektów oraz budowę nowej infrastruktury. Dla zagwarantowania wysokiej jakości usług społecznych, Gmina Lubowidz powinna zapewnić adekwatną do współczesnych potrzeb infrastrukturę edukacyjną, sportową, związaną z kulturą.

W obszarze działań dla rodzin, najważniejsze znaczenie będą miały działania związane z poprawą dostępności do infrastruktury przedszkolnej. W obszarze edukacji, kultury i sportu najbardziej potrzebne będą działania dotyczące modernizacji infrastruktury sportowej oraz tworzenie ośrodków kultury będących centrami życia społecznego. W obszarze osób starszych i niepełnosprawnych niezbędne w najbliższych latach mogą być działania dotyczące wybudowania / zaadaptowania istniejących budynków na mieszkania socjalne, które będą stanowić istotne wsparcie dla osób potrzebujących pomocy.

 

Projekty w ramach Priorytetu 1. podzielone są na 6 obszarów problemowych. Dla każdego z nich zaproponowano wykaz przedsięwzięć będących odpowiedzią na zidentyfikowane problemy.

 

Tabela 5. Projekty w ramach Priorytetu 1.

 

Obszar działań

Program

Proponowane projekty

1.

Wsparcie dla rodzin, dzieci i młodzieży

 

Program Wspierania Rodziny i Rozwoju Pieczy Zastępczej

  • Dostosowanie obecnego przedszkola do opieki nad najmłodszymi dziećmi,
  • Utworzenie nowego przedszkola w Zieluniu,
  • Budowa / modernizacja małych placów zabaw w poszczególnych sołectwach,
  • Modernizacja przyszkolnych placów zabaw,
  • Uporządkowanie przestrzenne miejscowości, Gminy w tym odnowa tkanki architektonicznej wraz z otoczeniem i terenami zielonymi,

2.

Działania w zakresie zdrowia

-

  • Partycypacja finansowa Gminy w kosztach bieżących remontów placówek opieki zdrowotnej funkcjonujących na terenie Gminy, a także współfinansowanie kosztów zakupu specjalistycznej aparatury sprzętu medycznego,

3.

Działania w zakresie edukacji, kultury i sportu

-

  • Budowa/modernizacja sali gimnastycznej,
  • Budowa boisk wielofunkcyjnych,
  • Budowa / modernizacja boisk sportowych zlokalizowanych poza placówkami oświatowymi,
  • Przekształcenie biblioteki gminnej wraz z filiami w nowoczesne centra dostępu do wiedzy, kultury oraz ośrodki życia społecznego,
  • Budowa i modernizacja świetlic wiejskich,
  • Utworzenie Gminnego Domu Kultury,

4.

Działania dla osób starszych i niepełnosprawnych

Program Wspierania Rodziny i Rozwoju Pieczy Zastępczej

  • Wybudowanie podjazdów dla wózków inwalidzkich w budynkach użyteczności publicznej,
  • Uruchomienie warsztatów terapii zajęciowej i/lub Warsztatów Aktywizacji Zawodowej, 

5.

Problemy społeczne w obszarze bezrobocia i ubóstwa,

Program Wspierania Rodziny i Rozwoju Pieczy Zastępczej

  • Wybudowanie / zaadaptowanie istniejących budynków na mieszkania socjalne,

6.

Problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą w rodzinie.

Program Wspierania Rodziny i Rozwoju Pieczy Zastępczej

  • Wyposażenie szkół w materiały dydaktyczne związane z prowadzonymi działaniami związanymi z profilaktyką uzależnień,

 

 

Priorytet 2. Aktywizacja mieszkańców Gminy

 

Działania na rzecz aktywizacji mieszkańców gminy to drugi priorytetowy obszar działań Gminy. Projekty zaproponowane w ramach tego obszaru przyczyniają się do wzmocnienia kapitału społecznego rozumianego jako potencjał zgromadzony w społeczeństwie lokalnym w postaci obowiązujących norm postępowania, zaufania i zaangażowania, które wspierając współpracę i wymianę wiedzy, przyczyniają się do wzrostu dobrostanu.

Instrumenty, które będą wykorzystywane do aktywizacji to inicjatywy społeczno-kulturalne, wprowadzenie budżetu obywatelskiego, również w odniesieniu do funduszu sołeckiego, oraz przede wszystkim inicjowanie powstawania grup nieformalnych i organizacji pozarządowych. Pożądanym działaniem byłoby utworzenie inkubatora organizacji pozarządowych, w ramach, którego szkoleni byliby przyszli liderzy.

Istotnym narzędziem aktywizacji może być rozwijanie działalności Lokalnej Grupy Działania (LGD). Gmina Lubowidz jest obecnie członkiem Lokalnej Grupy Działania Stowarzyszenie Społecznej Samopomocy z Ciechanowa. W LGD mieszkańcy Gminy mogą uzyskać pomoc w zakresie tworzenia mikroprzedsiębiorstw, różnicowania
w kierunku działalności pozarolniczej.

 

Tabela 6. Projekty w ramach Priorytetu 2.

 

Obszar działań

Program (jeśli dotyczy)

Proponowane projekty

1.

Wsparcie dla rodzin, dzieci i młodzieży

 

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Rozwój budżetu obywatelskiego w oparciu o budżety sołeckie,

 

2.

Działania w zakresie zdrowia

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Prowadzenie programów profilaktycznych i kampanii dla zdrowia,

3.

Działania w zakresie edukacji, kultury i sportu

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Utworzenie Inkubatora NGO oraz szkoły liderów lokalnych,
  • Organizacja i wspieranie wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych organizowanych przez jednostki,
  • Wspieranie i rozwój inicjatyw społeczno-kulturalnych służących integracji mieszkańców gminy,

4.

Działania dla osób starszych i niepełnosprawnych

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Realizacja projektów na rzecz aktywizacji społecznej osób starszych i niepełnosprawnych,

5.

Problemy społeczne w obszarze bezrobocia i ubóstwa

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Zainicjowanie utworzenia grup samopomocowych,
  • Wspieranie działań Stowarzyszenie Społecznej Samopomocy – Lokalnej Grupy Działania obejmującej Gminę Lubowidz,

6.

Problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą w rodzinie

  • Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych,
  • Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii,
  • Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie
    • Zainicjowanie utworzenia klubu AA / towarzystwa trzeźwości / stowarzyszenia abstynenckiego,
    • Realizacja programów profilaktycznych,
 

 

 

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

 

Trzecim obszarem priorytetowym w odniesieniu do działań Gminy w sferze społecznej jest rozwój usług społecznych. Preferowanymi formami pracy prowadzącymi do zwiększenia włączenia społecznego będą działania o charakterze profilaktycznym, poradniczym lub terapeutycznym. Do osiągnięcia długofalowych rezultatów prowadzona będzie intensywna praca środowiskowa i działania
o charakterze prewencyjnym.

Kluczową rolę w realizowaniu powyższych działań będzie odgrywał Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Lubowidzu, lecz również ważna będzie działalność innych placówek, w szczególności szkół w których prowadzone są systemowe prace profilaktyczne i działania dotyczące rozwiązywania problemów społecznych. To właśnie w szkołach mają miejsce pierwsze kontakty z rodzinami dysfunkcyjnymi,
w szkołach również są pierwsze próby rozwiązywania problemów związanych ze stosowaniem przemocy wobec dzieci.

Szkoły są także miejscem w których dzieci i młodzież nie tylko się uczą ale również rozwijają swoje pasje i zainteresowania związane z kulturą czy sportem. Szkoły uczestniczą aktywnie w organizacji dożywiania dzieci oraz wyjazdów rekreacyjnych dla dzieci i młodzież. Prowadzą również działania profilaktyczne związane
z uzależnieniami.

Działaniem adresowanym do dorosłych mieszkańców Gminy, które będzie nabierało w nadchodzących latach coraz większego znaczenia, będzie rozwijanie społeczeństwa informacyjnego i promowanie korzystania z usług elektronicznych.

 

 

 

Tabela 7. Projekty w ramach Priorytetu 3.

 

Obszar działań

Program (jeśli dotyczy)

Proponowane projekty

1.

Wsparcie dla rodzin, dzieci i młodzieży

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Działania na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego – promowanie korzystania z usług elektronicznych przez mieszkańców Gminy,
  • Organizacja kampanii promocyjnej zachęcającej mieszkańców Gminy do zakładanie profili zaufanych,
  • Zorganizowanie kampanii społecznej zwiększającej świadomość ekologiczną mieszkańców Gminy,
  • Propagowanie proekologicznych działań np. udziału w „Sprzątaniu Świata”,

2.

Działania w zakresie zdrowia

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Realizacja programów profilaktycznych w szkołach,
  • Organizowanie i wspieranie akcji oraz programów profilaktycznych, badań i konsultacji medycznych,
  • Aktywna edukacja na rzecz aktywnego i zdrowego stylu życia,
  • Realizacja badań przesiewowych,
  • Rozwój profilaktyki stomatologicznej w szkołach,

3.

Działania w zakresie edukacji, kultury i sportu

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Rozwój oferty zajęć uzupełniających w szkołach
  • Utworzenie centrum edukacji ekologicznej w Lubowidzu oraz organizowanie w szkołach dodatkowych pozalekcyjnych zajęć z edukacji ekologicznej,
  • Prowadzenie zajęć praktycznych z przedsiębiorczości dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych,
  • Promocja talentów, otoczenie szczególna opieką dzieci i młodzież o wybitnych uzdolnieniach,
  • Rozwijanie i propagowanie wolontariatu,
  • Rozwój zajęć kształtujących postawy obywatelskie i społeczne,
  • Wycieczki do parków wiedzy i parków technologicznych, współpraca ze szkołami ponadgimnazjalnymi i wyższymi,

4.

Działania dla osób starszych i niepełnosprawnych

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Utworzenie Klubów Seniora w sołectwach,
  • Organizacja imprez kulturalnych dla seniorów,
  • Organizacja warsztatów z przedsiębiorczości dla osób starszych,

5.

Problemy społeczne w obszarze bezrobocia i ubóstwa

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Aktywizacja zawodowa osób bezrobotnych (organizacja szkoleń i staży),

6.

Problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą w rodzinie

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

  • Wspierania terapii osób uzależnionych i współuzależnionych,
  • Organizowanie warsztatów na temat zapobiegania przemocy w rodzinie.

 

 

8. Źródła finansowania Strategii

 

Realizacja programów i projektów przewidzianych w Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na lata 2015-2025, tak jak każdy tego typu dokument strategiczny, wymaga zapewnienia niezbędnych środków finansowych na działania wdrożeniowe. Do realizacji wielu z wymienionych w Strategii przedsięwzięć możliwe jest wykorzystanie montażu finansowego łączącego kilka źródeł finansowania dla jednego przedsięwzięcia.

Ze względu na sytuację gospodarczą Gminy do skutecznego działania może być niezbędne angażowanie nie tyko środków publicznych ale także prywatnych. Poza angażowaniem środków z budżetu Gminy w latach 2015-2025 możliwe będzie uzyskanie finansowania ze środków Unii Europejskiej poprzez Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego, przez Program Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz inne programy sektorowe. Finansowanie zadań rozwojowych ze środków prywatnych możliwe jest m.in. poprzez stosowanie mechanizmów partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP).

Tabela 8. Źródła finansowania Strategii Rozwoju Gminy Lubowidz

Priorytety

Potencjalne źródło finansowania

Priorytet 1. Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu

JST, RPO WM, PROW, budżet państwa

Priorytet 2. Aktywizacja mieszkańców gminy

JST, RPO WM, PROW, budżet państwa, podmioty prywatne

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

JST, RPO WM, budżet państwa

9. Monitorowanie strategii

 

Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, koordynatorem wdrażania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Lubowidz na lata 2015-2025 będzie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Lubowidzu. Sformułowane cele, priorytety oraz zaproponowane projekty będą wdrażane przez wyznaczonych realizatorów oraz partnerów w realizacji.

Monitoring Strategii odbywać się będzie poprzez rejestrowanie zmian wskaźników informujących o stanie faktycznym realizowanych celów i zadań. Monitorowaniu podlegają wszystkie cele i programu i projekty  zawarte w niniejszej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lubowidz na lata 2015-2025.

Osobą odpowiedzialną za prowadzenie monitoringu jest Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubowidzu, który będzie corocznie raport z wdrażania Strategii w formie sprawozdania przedkładanego Wójtowi Gminy i Radzie Gminy. W przygotowaniu rocznych raportów z realizacji Strategii   we współpracy ze wszystkimi podmiotami odpowiedzialnymi za realizację zadań strategicznych. Tabel Monitoringu.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Obszar działań

Proponowane projekty

Wskaźnik

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Priorytet 1 Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej

Wsparcie dla rodzin, dzieci i młodzieży

 

Utworzenie nowego przedszkola/

dostosowanie obecnego przedszkola do opieki nad najmłodszymi dziećmi

Liczba dzieci w wieku 3-5 lat objętych edukacją przedszkolną w [%]

15

30

30

40

40

50

50

60

60

70

70

Budowa/modernizacja małych placów zabaw w poszczególnych sołectwach

Liczba wybudowanych/ zmodernizowanych placów zabaw

1

1

2

2

3

3

4

4

5

5

5

Działania w zakresie zdrowia

Partycypacja finansowa Gminy w kosztach bieżących remontów placówek opieki zdrowotnej

Szacunkowa wartość wsparcia finansowego w tys. zł. rocznie

5

10

15

20

25

30

40

50

60

70

80

Działania w zakresie edukacji, kultury i sportu

Budowa/modernizacja sali gimnastycznej/

Budowa boisk sportowych

Liczba wybudowanych /zmodernizowanych boisk sportowych/ sal gimnastycznych

1

2

2

3

3

4

4

5

5

6

6

Budowa i modernizacja świetlic wiejskich

Liczba wybudowanych /zmodernizowanych świetlic wiejskich

1

2

2

3

3

4

4

5

5

6

6

Utworzenie Gminnego Ośrodka Kultury

Oddanie do użytku GOK

Przewidywany termin: 2020-2022

Działania dla osób starszych i niepełnospraw-nych

Likwidacja barier architekt. /budowa urządzeń wspom. osoby niepełnosprawne

Liczba zlikwidowanych barier arch. / wybudowanych urządzeń wspom. osoby niepełnosp.

1

2

2

3

3

4

4

5

5

6

6

Uruchomienie warsztatów terapii zajęciowej i/lub Warsztatów Aktywizacji Zawodowej

Liczba osób niepełnosprawnych uczestniczących w WTZ / WAZ

0

2

2

4

4

6

6

8

8

10

10

Problemy społ. w obszarze bezrobocia i ubóstwa

Wybudowanie / zaadaptowanie istniejących budynków na mieszkania socjalne

Liczba udostępnionych mieszkań socjalnych

0

0

0

1

1

1

2

2

2

2

2

Problemy zw. z przestępczością, uzależnieniami i przemocą w rodzinie.

Wyposażenie szkół w materiały dydaktyczne związane z z profilaktyką uzależnień.

Liczba szkół wyposażonych w materiały dydaktyczne

1

2

3

4

5

6

7

8

-

-

-

Tabela 9. Wskaźniki do monitorowania Priorytetu 1.

 

Tabela 10. Wskaźniki do monitorowania Priorytetu 2.

 

Obszar działań

Proponowane projekty

Wskaźnik

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Priorytet 2 Aktywizacja mieszkańców Gminy

Wsparcie dla rodzin, dzieci i młodzieży

Rozwój budżetu obywatelskiego Gminy i w oparciu o budżety sołeckie

Wartość budżetu obywatelskiego w %

0,5

1,0

1,5

2,0

2,5

3,0

3,5

4,0

4,5

5,0

6,0

Działania w zakresie zdrowia

Prowadzenie programów profilaktycznych i kampanii dla zdrowia

Liczba kompanii /programów profilaktycznych

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Działania w zakresie edukacji, kultury i sportu

Organizacja i wspieranie wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych

Liczba inicjatyw społeczno-kulturalnych

2

3

4

6

8

10

12

14

16

18

20

Utworzenie Inkubatora NGO, oraz szkoły liderów lokalnych

Liczba organizacji pozarządowych na 1000 mieszkańców

2

2

3

3

3

4

4

4

5

5

5

Działania dla osób starszych i niepełnosprawnych

Realizacja projektów na rzecz aktywizacji społecznej osób starszych i niepełnosprawnych

Liczba wolontariuszy wspierających osoby starsze i niepełnosprawne

1

2

2

3

3

4

4

5

5

6

6

Utworzenie Klubów Seniora

Liczba osób uczestniczących spotkaniach

3

4

5

7

7

8

8

9

9

10

10

Problemy społeczne w obszarze bezrobocia i ubóstwa,

Działania na rzecz usamodzielnienie się rodzin

Liczba rodzin objętych pomocą społeczną ze względu na ubóstwo

65

62

60

58

56

54

52

50

48

46

45

Zainicjowanie utworzenia grup samopomocowych

Bezrobotni zarejestrowani na 1000 ludności w wieku produkcyjnym

200

195

190

185

180

175

170

165

160

155

150

Problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą w rodzinie.

Utworzenie towarzystwa trzeźwości / stowarzyszenia abstynenckiego

Liczba osób wychodzących z choroby alkoholowej

1

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

 

 

Tabela 11. Wskaźniki do monitorowania Priorytetu 3.

 

Obszar działań

Proponowane projekty

Wskaźnik

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

Wsparcie dla rodzin, dzieci i młodzieży

 

Zorganizowanie kampanii społecznej zwiększającej świadomość ekologiczną mieszkańców Gminy

Liczba kampanii społ. zwiększających świadomość ekologiczną  mieszkańców Gminy (min. 1 /rok)

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Działania w zakresie zdrowia

Realizacja programów profilaktycznych dotyczących ochrony zdrowia i zdrowego stylu życia

Liczba programów profilaktycznych dotyczących ochrony zdrowia i zdrowego stylu życia

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Propagowanie aktywnego trybu życia

Udział w zajęciach WF znanych sportowców

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Działania w zakresie edukacji, kultury i sportu

Rozwój oferty zajęć uzup. pozalekcyjnych w szkołach, w tym z przedsiębiorczości, rozwoju talentów

Liczba uczniów uczestniczących w zajęciach pozalekcyjnych

5

10

10

20

20

30

30

40

40

50

50

Utworzenie centrum edukacji ekologicznej w Lubowidzu oraz organizowanie w szkołach dodatkowych pozalekcyjnych zajęć z edukacji ekologicznej

Liczba uczniów szkół uczestniczących w zajęciach pozalekcyjnych w zakresu edukacji ekologicznej

5

5

10

10

15

15

20

20

25

25

30

Utworzenie klubu wolontariatu

Liczba aktywnych wolontariuszy

1

2

3

4

4

6

6

8

8

10

10

Działania dla osób starszych i niepełnosprawnych

Zapewnienie usług opiekuńczych dla osób starszych

Liczba osób w wieku poprodukcyjnym objętych wsparcie OPS

5

5

5

6

6

6

7

7

7

8

8

Problemy społ. w obszarze bezrobocia i ubóstwa

Aktywizacja zawodowa osób bezrobotnych (organizacja szkoleń i staży)

Bezrobotni zarejestrowani na 1000 ludności w wieku produkcyjnym

200

195

190

185

180

175

170

165

160

155

150

Problemy związane z przestępczością, uzależnieniami i przemocą w rodzinie

Wspierania terapii uzależnień/

organizowanie warsztatów zapobieganie przemocy w rodzinie

Liczba osób w rodzinach objętych postępowaniami ze względu na alkoholizm

9

8

8

7

6

5

4

3

2

1

0

 

10. Ewaluacja

 

Ewaluacja Strategii jest częścią procesu podejmowania decyzji, który polega na wydawaniu opinii o wartości Strategii poprzez systematyczne i jawne zbieranie i analizowanie informacji o Strategii w odniesieniu do przyjętych celów, priorytetów i wartości. Celem ewaluacji jest dążenie do ulepszania, poprawy skuteczności i wzrostu efektywności działań. Owocem ewaluacji powinny być m.in. pozytywne efekty w sferze społecznej.

Elementem ewaluacji Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lubowidz w latach 2015-2025 jest ocena programów będących rozwinięciem Strategii. Schemat dokumentów strategicznych w Gminie Lubowidz przedstawiono  na rys. 16.

 

Rysunek 16. Struktura dokumentów strategicznych w Gminie Lubowidz

 

Program Przeciwdziałania Narkomanii,

 

Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie,

 

Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Program Wspierania Rodziny i Rozwoju Pieczy Zastępczej,

 

Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych

Strategii Rozwoju Gminy Lubowidz

 

Sfera gospodarcza

Sfera społeczna

Sfera przestrzenna

Program Rozwoju Przedsiębiorczości

Program Aktywizacji Społecznej Osób Starszych

 

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi

Programy osłonowe, np. w zakresie pomocy lekowej 

 

 

 

Podczas prowadzenie ewaluacji należy dążyć do zachowania obiektywizmu i etycznego podejścia do procesu ewaluacji.

Kryteria stosowane przy ewaluacji strategii to:

• trafność – ocenia związek pomiędzy zdefiniowanymi celami a istniejącymi problemami społecznymi, które mają zostać rozwiązane dzięki danej interwencji (działaniu),

• skuteczność – porównuje efekty realizacji z wcześniejszymi planami, tzn. porównuje faktyczne produkty i rezultaty z przewidywanymi,

• efektywność - wskazuje na stosunek pomiędzy produktami i rezultatami a zasobami które zostały użyte, by je osiągnąć,

• użyteczność -  sprawdza, czy osiągnięte dzięki interwencji oddziaływanie odpowiada potrzebom społecznym i problemom społecznym, które mają zostać rozwiązane

• trwałość ocenia szanse trwania efektów realizacji strategii w średnim i długim okresie po zaprzestaniu finansowania projektów.

Systematyczne gromadzenie informacji i odpowiednia ich analiza umożliwi dokonywanie stosownych zmian w trakcie realizacji całej strategii.

 

 


Liczba odwiedzin : 1085
Podmiot udostępniający informację : Urząd Gminy w Lubowidzu
Osoba wprowadzająca informację : Marcin Cieśla
Osoba odpowiedzialna za informację : Sylwia Warzyńska
Czas wytworzenia: 2016-01-13 10:50:25
Czas publikacji: 2016-01-13 10:52:34
Data przeniesienia do archiwum: Brak