Strategia Rozwoju Gminy Lubowidz 

 

 

 

STRATEGIA ROZWOJU GMINY LUBOWIDZ NA LATA

2016-2025

 

 

Spis treści

1.   WSTĘP. 4

2.   ANALIZA SYTUACJI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ GMINY. 6

2.1. Przestrzeń i środowisko. 6

2.1.1. Położenie geograficzne gminy. 6

2.1.2. Uwarunkowania przyrodnicze. 7

2.2. Analiza społeczna. 10

2.2.1. Demografia. 10

2.2.2. Rynek pracy. 14

2.2.3. Aktywność społeczna i organizacje pozarządowe. 16

2.2.4. Edukacja. 17

2.2.5. Pomoc społeczna. 22

2.3. Analiza gospodarcza. 25

2.3.1. Struktura lokalnej gospodarki 25

2.3.2. Przedsiębiorczość mieszkańców. 28

2.4. Infrastruktura. 35

2.4.1. Transport infrastruktura drogowa. 35

2.4.2. Zasoby mieszkaniowe. 38

2.4.3. Infrastruktura wodno-kanalizacyjna. 40

2.4.4. Gospodarka odpadami 41

2.5. Gospodarka finansowa gminy. 43

3.   GMINA LUBOWIDZ W DOKUMENTACH STRATEGICZNYCH. 49

3.1. Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030 roku. Innowacyjne Mazowsze  49

3.2. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego. 53

3.3. Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020  58

4.   ANALIZA SWOT. 61

5.   STRATEGIA. 66

5.1.   Wizja rozwoju. 66

5.2.   Cele strategiczne, priorytety, działania. 68

6.   ZAŁOŻENIA SYSTEMU REALIZACJI STRATEGII. 97

6.1. Zasady zarządzania strategią. 97

6.2. Monitoring. 99

7.   Źródła finansowania. 103

8.   SPIS TABEL I WYKRESÓW.. 104

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.  WSTĘP

Strategia jest kluczowym dokumentem wyznaczającym kierunki rozwoju Gminy we wszystkich sferach tzn. sferze społecznej, gospodarczej i przestrzennej. Podstawą do przyjęcia i realizacji Strategii jest Ustawa o Zasadach Prowadzenia Polityki Rozwoju (Dz. U. z 2012 r. poz. 1237 ze zmianami) oraz Ustawa o Samorządzie Gminnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 153 ze zmianami).

Czas obowiązywania Strategii Gminy Lubowidz wyznaczono na lata 2016 – 2025, przy czym szczególną uwagę poświęcono działaniom realizowanym w latach 2016 – 2020. Po 2020 r. należałoby dokonać aktualizacji Strategii, w tym oceny zgodności zawartych w niej celów i priorytetów z nowymi dokumentami strategicznymi. Wynika to m.in. z ustaleń zawartych w Ustawie o Zasadach Prowadzenie Polityki Rozwoju oraz z okresu obowiązywania Strategii Rozwoju Kraju i perspektywy wdrażania Polityki Spójności Unii Europejskiej.

Dzięki wyżej opisanym założeniom niniejszy dokument będzie spójny ze Strategią Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030. Innowacyjne Mazowsze oraz Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Mazowieckiego na lata 2014–2020.

Określenie wizji, priorytetów i działań Strategii to rezultat partycypacyjnego modelu przygotowania dokumentu i udziału mieszkańców Gminy w jego tworzeniu. W pierwszej kolejności brano pod uwagę wyniki warsztatów i badania ankietowego, które stanowiły bazę do dyskusji na temat sytuacji społeczno-gospodarczej Gminy.

W zorganizowanych Warsztatach Strategicznych uczestniczyli lokalni liderzy. Celem warsztatów było zdefiniowanie problemów i potencjałów Gminy, a w dalszej kolejności wypracowanie zarysu priorytetów i działań. Warsztaty odbyły się w Urzędzie Gminy Lubowidz. Udział ekspertów zaangażowanych w przygotowanie Strategii polegał na opracowaniu analizy sytuacji społeczno-gospodarczej w Gminie, przeprowadzeniu badania ankietowego, moderowaniu warsztatów oraz redakcji dokumentu.

W trakcie prac na diagnozą sytuacji społeczno-gospodarczej korzystano z danych udostępnianych przez Główny Urząd Statystyczny oraz Urząd Gminy Lubowidz. Zastosowany model prac nad Strategią łączy atuty wiedzy i doświadczenia mieszkańców, z wiedzą i doświadczeniem ekspertów. Strategia Gminy Lubowidz wytycza najistotniejsze kierunki działań umożliwiających wzmacnianie silnych stron oraz rozwiązywanie problemów w Gminie, będąc jednocześnie wyznacznikiem dla interesariuszy zewnętrznych środków pomocowych. Zgodność ich przedsięwzięć z propozycjami zawartymi w Strategii będzie dla donatorów istotnym warunkiem wpływającym na decyzję o przyznaniu wsparcia.

 

 

 

2.  ANALIZA SYTUACJI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ GMINY

 

 2.1. Przestrzeń i środowisko

 

 2.1.1. Położenie geograficzne gminy

Gmina Lubowidz jest gminą wiejską położoną w województwie mazowieckim,  w powiecie żuromińskim na pograniczu makroregionów Pojezierza Chełmińsko – Dobrzyńskiego i Niziny Północno Mławskiej, w dolinie rzeki Wkry.

Powierzchnia Gminy wynosi 19 080 ha. Na terenie Gminy mieszczą się 34 sołectwa (Bądzyn, Cieszki, Dziwy-Pątki, Galumin, Huta, Jasiony, Kipichy, Konopaty, Kozilas, Lubowidz, Łazy, Mały Las, Mleczówka, Obórki, Osówka, Płociczno, Przerodki, Purzyce, Ruda, Rynowo, Sinogóra, Straszewy, Suchy Grunt, Sztok, Syberia, Toruniak, Wronka, Wylazłowo, Zatorowizna, Zdrojki, Zieluń-Osada, Zieluń, Żarnówka, Żelaźnia) i 36 miejscowości. Gminę zamieszkuje ok. 7 096 osób. Gęstość zaludnienia w 2014 r. wynosiła 37 osób/na km2 i była mniejsza niż średnia w powiecie żuromińskim (49 osób/km2).[1]

Gmina Lubowidz graniczy z gminami Skrwilno, Lidzbark, Świedziebnia, Lutocin, Żuromin i Kuczbork. Największą miejscowością Gminy jest Lubowidz, pełniący funkcję lokalnego centrum, w którym zlokalizowana jest administracja gminna i główne podmioty gospodarcze. Siedziba Gminy położona jest w odległości:

  • 5,3 km od Żuromina
  • 15 km od Lidzbarka
  • 35 km od Mławy
  • 40 km Rypina
  • 170 km od Warszawy

Przez teren Gminy przebiegają dwie drogi wojewódzkie nr 541 Lubawa – Dobrzyń n/Wisłą i nr 563 Rypin – Mława, stanowiące główne powiązania komunikacyjne gminy z otoczeniem. Na sytuację społeczno-gospodarczą Gminy Lubowidz w silnym stopniu rzutuje znaczny udział obszarów cennych przyrodniczo w jej powierzchni. W rezultacie rozwój Gminy musi być silnie powiązany ze sferą środowiskową, a to stanowi wyzwanie zarówno dla władz jak i społeczności lokalnej.

 

 2.1.2. Uwarunkowania przyrodnicze

Obszar Gminy Lubowidz położony jest na pograniczu dwóch makroregionów, których granicę stanowi płynąca z północy na południe rzeka Wkra. Zachodni obszar Gminy to mezoregion Równiny Urszulewskiej należący do makroregionu – Pojezierze Chełmińsko – Dobrzyńskie, natomiast teren położony na wschód od rzeki Wkry to – Wzniesienie Mławskie, stanowiące północny fragment Niziny Północno – Mazowieckiej.

Obszar Gminy Lubowidz zbudowany jest z utworów czwartorzędowych, wśród których wyróżniają się utwory:

  • plejstoceńskie,
  • lodowcowe,
  • wolnolodowcowe,
  • rzeczno – tarasowe,
  • holoceńskie,
  • aluwialne i bagienne,

oraz utworów trzeciorzędowych w postaci:

  • pstrych pyłów plioceńskich,
  • piasków pylastych.

Obszar Gminy Lubowidz charakteryzuje się:

  • znacznym zróżnicowaniem hipsometrycznym,
  • występowaniem genetycznych form rzeźby terenu,
  • występowaniem równin sandrowych.

Pod względem hydrograficznym Gmina Lubowidz stanowi niewielki fragment dorzecza dolnej i środkowej Wisły, przez jej środkową część z kierunku północnego na południe przebiega linia wododziałowa II rzędu, oddzielająca dorzecze Skrwy i Narwi. Wschodnia i środkowa część Gminy leży w dorzeczu Narwi i jej dopływu – cieku III rzędu rzeki Wkry. Nadmiar wód powierzchniowych odprowadzany jest za pośrednictwem sieci cieków stałych i okresowych do rzeki Wkry oraz do jeziora Skrwilno (leżącego poza granicą Gminy). Innymi naturalnymi miejscami magazynowania wód są mokradła, podmokłości i zabagnienia, które są nieużytkami, lecz w aspekcie przyrodniczym stanowią cenne obiekty ekologiczne – siedliska wielu gatunków flory i fauny.

Jak już stwierdzono obszar Gminy pod względem hipsometrycznym wykazuje zróżnicowanie. Wschodnia część obszaru Gminy posiada równinną powierzchnię (wysoczyzna morenowa), oddzieloną od równiny sandrowej doliną rzeki Wkry. Rzeźbę terenu urozmaicają moreny czołowe (kulminacja moreny w pobliżu wsi Osówka wynosi 178,7 m npm), zagłębienia bezodpływowe i wytopiskowe. Najwyższe kulminacje występują koło wsi Osówka, Kozilas, Straszewy i Toruniak. Na zachód od rzeki Wkry obszar Gminy obejmuje równina sandrowa. Występują tutaj także rozległe obniżenia tarasowe, oraz drobne obniżenia bezodpływowe i współczesne formy dolinne.

Ukształtowane warunki glebowe obszaru Gminy nie sprzyjają intensywnemu rolnictwu. Grunty orne w 90% stanowią gleby wytworzone z piasków gliniastych, co czyni je zbyt suchymi i ubogimi w składniki mineralne. W kompleksach przydatności rolniczej określane są one jako kompleks żytni słaby, a w klasyfikacji bonitacyjnej jako klasy V i VI. Tylko 10% ogółu gleb należy do klasy bonitacyjnej III i IV i uważany jest jako kompleks żytni dobry. Gleby te występują w rejonie miejscowości Wronka, Mały Las, Lubowidz, Żelaźnia i Osówka. Użytki zielone wykształciły się głównie w dolinie rzeki Wkry i w dolinie mniejszych cieków w części wschodniej, na glebach torfowych murszowych oraz czarnych ziemiach i madach. Gleby obszarów piaszczystych ubogich i zbyt suchych VI klasy bonitacyjnej występują w pasie Syberia-Sinogóra-Dziwy-Lubowidz-Ruda-Toruniak-Straszewy.

Obszar Gminy Lubowidz odznacza się wysokim wskaźnikiem lesistości 41% obszaru Gminy. Aktualnie lasy zajmują powierzchnię 7 825 ha (dane z 2014 r.), z czego znaczny odsetek stanowią lasy prywatne. Większe zwarte kompleksy leśne znajdują się w północno – zachodniej części Gminy, wchodząc w skład Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego.

Jak już zaznaczono Gmina Lubowidz charakteryzuje się wysokimi walorami przyrodniczymi. W konsekwencji na jej obszarze znajdują się tereny prawnie chronione. Największym powierzchniowo terenem chronionym jest Obszar Chronionego Krajobrazu Międzyrzecze Skry i Wkry, następnie Zieluńsko-Rzęgnowski Obszar Chronionego Krajobrazu oraz Obszar Chronionego Krajobrazu Okolice Rybna i Lidzbarka.[2] Na terenie Gminy znajduje się także Górznieńsko-Lidzbarki Park Krajobrazowy zajmujący 5 230 ha. Poza tym w rejonie wsi Straszewy znajduje się użytek ekologiczny o pow. 6,89 ha.

Jednocześnie na terenie Gminy znajdują się dwa obszary Natura 2000 – Ostoja Lidzbarska, ustanowiona zgodnie z dyrektywą siedliskową i Dolina Wkry i Mławki ustanowiona zgodnie z dyrektywą ptasią.

Występowanie obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych jest szansą dla Gminy na budowę wizerunku Gminy Eko, czyli produktu ekskluzywnego (klasy Premium) adresowanego do wybranych klientów.    

Na terenie Gminy znajduje się udokumentowane złoże kruszywa naturalnego Osówka. Złoże to posiada wyznaczoną granicę obszaru górniczego, a także granicę terenu górniczego. Istnieje również kilkanaście odkrywek poeksploatacyjnych z piaskiem żwirem, które służą dla potrzeb budownictwa indywidualnego. Na terenie torfowiska w okolicy Rynowa ustalono zasoby szacunkowe kredy jeziornej, lecz są one niewielkie i nie mają znaczenia złożowego. Dopuszcza się eksploatację na potrzeby lokalne.

 

2.2. Analiza społeczna

 

2.2.1. Demografia

Liczba mieszkańców Gminy Lubowidz na przestrzeni ostatnich pięciu lat (2010 – 2014) systematycznie się zmniejszała. Według danych GUS na koniec 2014 r. w Gminie mieszkało 7 096 osób. W porównaniu do 2010 r. liczba mieszkańców Gminy zmniejszyła się o 106 osób. Przyczyn powyższego stanu rzeczy upatrywać należy w ujemnym przyroście naturalnym oraz w ujemnym saldzie migracji wewnętrznych.

Największa liczba ludności zamieszkuje w Lubowidzu oraz w Zieluniu-Osadzie, Sinogórze, Bądzynie, Zieluniu i Osówce. Poza Lubowidzem są to miejscowości małe o rozproszonej zabudowie, co nie sprzyja rozwojowi gospodarczemu, a także ogranicza efektywność inwestycji infrastrukturalnych. 

W strukturze ludności zauważa się nieznaczne odchylenia od stanu równowagi między liczebnością kobiet i mężczyzn. Na przestrzeni badanego okresu współczynnik feminizacji (kobiety na 100 mężczyzn) zmniejszył się ze 106 w 2010 r. do 105 w 2014 r.[3] 

Tabela 1. Ludność w poszczególnych miejscowościach stan na 26.05.2015r.

Miejscowość

Ludność ogółem

Kobiety

Mężczyźni

Bądzyn

363

217

146

Biały Dwór

2

1

1

Cieszki

202

104

98

Dziwy

63

31

32

Galumin

66

37

29

Goliaty

58

27

31

Huta

85

38

47

Jasiony

103

52

51

Kaleje

59

29

30

Kipichy

107

54

53

Konopaty

112

50

62

Kozilas

103

49

54

Lisiny

2

0

2

Lubowidz

1 831

930

901

Łazy

21

12

9

Mały Las

42

20

22

Mleczówka

265

138

127

Obórki

75

35

40

Osówka

310

169

141

Pątki

66

34

32

Płociczno

246

126

120

Przerodki

100

51

49

Purzyce

88

45

43

Ruda

95

39

56

Rynowo

101

53

48

Sinogóra

392

197

195

Straszewy

253

134

119

Suchy Grunt

62

35

27

Syberia

224

108

116

Sztok

50

25

25

Toruniak

94

39

55

Wronka

289

153

136

Wylazłowo

188

92

96

Zatorowizna

131

59

72

Zdrojki

205

109

96

Zieluń

320

175

145

Zieluń-Osada

439

232

207

Żarnówka

64

35

29

Żelaźnia

62

28

34

Źródło: Statystyka ludności. Materiały otrzymane z Urzędu Gminy w Lubowidz.

Kluczowymi czynnikami kształtującymi bilans ludnościowy Gminy i jej profil demograficzny są przede wszystkim: ruch naturalny (urodzenia i zgony) oraz procesy migracyjne. W 2014 r. w porównaniu z 2010 r. w Gminie Lubowidz nastąpił wzrost urodzeń żywych. Jednocześnie w latach 2010-2014 zmniejszyła się liczba zgonów. W rezultacie w analizowanym okresie wskaźnik przyrostu naturalnego uległ poprawie, niemniej jednak nadal był on ujemny.

Równocześnie utrzymuje się ujemne saldo migracji wewnętrznych. Zjawiska tego nie można bagatelizować, gdyż z reguły dotyczy ono ludzi młodych i niejednokrotnie najlepiej wykształconych. Przyczyn powyższej sytuacji upatrywać należy w zastoju na rynku pracy zarówno w Gminie Lubowidz, jak i w jej najbliższym otoczeniu. W dłuższym okresie czasu odpływ młodych ludzi osłabi potencjał społeczno-gospodarczy Gminy i jeszcze mocniej zmniejszy jej atrakcyjność inwestycyjną. Może również negatywnie przełożyć się na poziom przedsiębiorczości w Gminie.

   

Tabela 2. Ruch naturalny i migracyjny ludności Gminy Lubowidz w latach 2010-2014

Cecha

2010

2011

2012

2013

2014

Na 1000 ludności

Urodzenia żywe

9,8

11,0

8,7

10,3

11,2

Zgony

13,1

11,7

10,2

12,9

11,6

Przyrost naturalny

-3,3

-0,7

-1,5

-2,5

-0,4

Osoba

Saldo migracji gminnych wewnętrznych

-26

-38

-26

-25

:

Saldo migracji zagranicznych

0

0

3

0

:

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS.

Na potencjał demograficznym Gminy Lubowidz wpływa nie tylko liczebność  populacji, ale także jej struktura wiekowa. Analiza struktury wiekowej mieszkańców Gminy wskazuje, na występowanie niekorzystnego zjawiska, jakim jest starzenie się społeczeństwa. W stosunku do 2010 r. zaobserwować można zmniejszenie się liczby osób młodych (do 24 roku życia). Natomiast rośnie liczba osób powyżej 55 roku życia.

Zmiany w strukturze wiekowej ludności będą w przyszłości rzutować na kierunki inwestycji infrastrukturalnych w Gminie oraz mogą wpływać na redefinicje aktualnie prowadzonej polityki społecznej. Mniejsza liczba dzieci może negatywnie wpływać na efektywność wykorzystania istniejącej infrastruktury edukacyjnej. W rezultacie należy liczyć się z koniecznością jej restrukturyzacji adekwatnie do zmieniającego się zapotrzebowania ze strony lokalnej społeczności. Równocześnie należy spodziewać się rosnącego popytu na usługi skierowane do osób starszych. Nie można wykluczyć wzrostu kosztów związanych z opieką medyczną.

 

 

 

 

 

 

 

Tabela 3. Struktura wiekowa ludności w gminie Lubowidz

Wiek ludności

Liczba ludności  2010

Liczba ludności  2014

Rok           2010 = 100

0-4

377

352

93,4

5-9

388

379

97,7

10-14

445

382

85,8

15-19

530

472

89,1

20-24

589

542

92,0

25-29

524

556

106,1

30-34

461

489

106,1

35-39

502

443

88,2

40-44

437

488

111,7

45-49

487

445

91,4

50-54

492

454

92,3

55-59

440

479

108,9

60-64

405

421

104,0

65-69

268

337

125,7

70 i więcej

857

857

100,0

Wskaźniki obciążenia demogrficznego

Ludność w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym

66,3

65,6

98,9

Ludność w wieku poprodukcyjnym na 100 osób w wieku przedprodukcyjnym

88,2

101,6

115,2

Udział ludności w wieku przedprodukcyjnym

21,2

19,7

92,9

Udział ludności w wieku produkcyjnym

60,1

60,4

98,9

Udział ludności w wieku poprodukcyjnym

18,7

20,0

115,2

Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS.

Jak już wspomniano dla stabilnego rozwoju Gminy istotne znaczenie ma struktura wiekowa ludności. W 2014 r. w strukturze ludności Gminy przeważały osoby w wieku produkcyjnym – 60,4%, natomiast najmniej było osób wieku przedprodukcyjnym – 19,7% ogółu. W ujęciu dynamicznym (w okresie 2010 – 2014), nastąpił wzrost odsetka osób w wieku poprodukcyjnym, niestety w strukturze ludności zmniejszył się udział osób w wieku przedprodukcyjnym i produkcyjnym.

Szczególnie widoczne jest rosnące obciążenie demograficzne Gminy przejawiające się wzrostem liczby ludności w wieku poprodukcyjnym w stosunku do liczby osób w wieku przedprodukcyjnym. Jeszcze w 2010 r. na 100 osób w wieku przedprodukcyjnym przypadało 88 osób w wieku poprodukcyjnym. Jednak już w 2014 r. na 100 osób w wieku przedprodukcyjnym przypadały 102 osoby w wieku poprodukcyjnym.  

Wyżej opisana sytuacja pozwala na stwierdzenie, że w dłuższej perspektywie czasu problemy związane ze starzeniem się społeczeństwa będą kluczową barierą rozwoju Gminy.

 

2.2.2. Rynek pracy

Prawidłowe wnioskowanie odnośnie działania mechanizmu rynku pracy wymaga przeprowadzenia analizy kapitału ludzkiego w ujęciu gospodarczym. Szczególna waga musi zostać przywiązana do ekonomicznego aspektu wieku oraz struktury zatrudnienia.     

Jak już wspomniano, pomimo zachodzących negatywnych przemian demograficznych na koniec 2014 r. w ekonomicznej strukturze wieku w Gminie Lubowidz przeważały osoby w wieku produkcyjnym, a ich liczba była wyższa od sumy ludności w wieku po i przedprodukcyjnym. Oznacza to, iż obecnie sytuacja w Gminie sprzyja rozwojowi gospodarczemu.

Jak wynika z danych GUS w 2013 r. na terenie Gminy pracowały 382 osoby. Większą część tj. 63,1%, stanowiły kobiety. Warto jednak zaznaczyć, że informacje GUS nie zawierają danych dotyczących zatrudnienia osób pracujących w jednostkach budżetowych działających w zakresie obrony narodowej i bezpieczeństwa publicznego, osób pracujących w gospodarstwach indywidualnych w rolnictwie, duchownych, pracujących w organizacjach, fundacjach i związkach oraz nie zawierają podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób. Można zatem wnioskować, że przeważająca liczba mieszkańców gminy znajduje zatrudnienie właśnie w małych przedsiębiorstwach oraz w gospodarstwach indywidualnych, a także w okolicznych miastach.

Na tle powiatu żuromińskiego oraz innych gmin go tworzących liczba osób pracujących w Gminie Lubowidz przedstawia się co najwyżej przeciętnie. Widoczny jest brak ośrodka miejskiego generującego inwestycje, a tym samym miejsca pracy. Brakuje także dużych inwestorów, z którymi mogłyby współpracować lokalne podmioty tworząc jednocześnie miejsca pracy. Jednak należy zauważyć, że jest to szerszy problem dotykający również inne gminy wiejskie.

 

Tabela 4. Rynek pracy w powiecie żuromińskim

JST

Pracujący na 1000 ludności

Bezrobotni zarejestrowani na 1000 ludności w wieku produkcyjnym

2010

2013

2010

2013

        Powiat żuromiński

96,7

100,7

143,7

166,3

            gm. m-w. Bieżuń

70,1

95,7

135,8

150,9

            gm. w. Kuczbork-Osada

58,1

62,8

153,2

176,9

            gm. w. Lubowidz

50,1

53,7

169,3

199,1

            gm. w. Lutocin

40,0

44,2

117,4

142,8

            gm. w. Siemiątkowo

38,6

47,1

138,5

182,7

            gm. m-w. Żuromin

174,2

168,3

140,5

156,0

Źródło: opracowanie na podstawie BDL GUS.

Niepokojącym zjawiskiem występującym w Gminie Lubowidz jest bezrobocie, które powoduje obniżanie warunków życia większości populacji, przyczyniając się do rozwoju negatywnych zjawisk społecznych, tj.: wykluczenie społeczne, patologia społeczna, czy też wzrost wskaźnika drobnych przestępstw.

Jak wynika z danych GUS liczba bezrobotnych na przestrzeni lat 2010-2014 ulega niewielkiemu spadkowi z 733 do 724, przy czym warto zaznaczyć, że zjawisko bezrobocia dominuje wśród kobiet. Jednak w stosunku do liczby ludności w wieku produkcyjnym skala bezrobocia w latach 2010 – 2013 wzrosła. Co więcej, liczba bezrobotnych zarejestrowanych na 1000 ludności w wieku produkcyjnym w Gminie Lubowidz była największa w całym powiecie żuromińskim. Oczywiście stwierdzić należy, iż wzrost bezrobocia odnotowano również w innych gminach powiatu.

Niepokojącym zjawiskiem jest utrzymujący się w Gminie wysoki poziom bezrobocia długotrwałego. W 2013 r. długotrwale bezrobotnych było w Gminie Lubowidz 548 osób, czyli prawie 64% ogółu ówczesnych bezrobotnych. Osoby długotrwale bezrobotne w wyniku „starzenia” się kwalifikacji niejednokrotnie całkowicie opuszczają rynek pracy, skazując się tym samym na wykluczenie społeczne. Dlatego też tak ważna jest ich aktywizacja, poprzez odpowiednio dobrane programy szkoleniowe realizowane we współpracy z lokalnymi przedsiębiorcami.

Innym, istotnym wskaźnikiem obrazującym problem bezrobocia jest udział bezrobotnych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym. W 2014 r. wskaźnik ten wyniósł 16,9% i był na poziomie z roku 2010.

Analiza powyższych danych prowadzi do wniosku, że na przestrzeni ostatnich lat sytuacja na rynku pracy nie uległa poprawie, co więcej bez aktywnej polityki prorozwojowej w Gminie, trudno jest oczekiwać zmniejszenia problemu bezrobocia. Co więcej można pokusić się o stwierdzenie, że faktyczna sytuacja na rynku pracy jest jeszcze gorsza. Wielce prawdopodobne jest występowanie w Gminie Lubowidz bezrobocia ukrytego. Świadczy o tym struktura rolnictwa i występowanie małych gospodarstw rolnych pełniących faktycznie funkcje socjalne. 

Równocześnie zaznaczyć należy, że w 2013 r. stopa bezrobocia w powiecie żuromińskim wynosiła 23,8% i należała do najwyższych w podregionie ciechanowsko-płockim. Prowadzi to do konkluzji, iż mieszkańcy Gminy Lubowidz nie mogą liczyć na poprawę sytuacji na rynku pracy w wyniku absorpcji nadmiaru wolnej siły roboczej przez sąsiednie gminy, w tym miasto Żuromin. 

 

2.2.3. Aktywność społeczna i organizacje pozarządowe

We współczesnym świecie kluczowym znaczenie dla rozwoju obszaru ma aktywność lokalnej społeczności. Aktywność ta wynika z poziomu kapitału społecznego, a ten jest obecnie jednym z najważniejszych endogenicznych czynników rozwoju lokalnego. Odzwierciedleniem aktywności społecznej jest rozwój organizacji pozarządowych, w tym fundacji i stowarzyszeń. Funkcjonowanie, zwłaszcza stowarzyszeń świadczy o istnieniu procesów oddolnych na danym terytorium, wynikających ze wzrostu świadomości obywatelskiej wśród mieszkańców. Organizacje pozarządowe działają bliżej społeczeństwa, a tym samym lepiej rozumieją lokalne potrzeby i mogą sprawniej i efektywniej realizować wybrane zadania publiczne. Sprawują one również nadzór nad zasadnością wydawania środków publicznych. W rezultacie są one kluczowym ogniwem rozwoju społeczno-gospodarczego, zwłaszcza w skali lokalnej.

Aktywność społeczna mierzona liczbą organizacji pozarządowych na 10 tys. mieszkańców była w Gminie Lubowidz w 2014 r. większa niż w 2010 r. i wynosiła 16. Jednak liczba ta nadal kształtuje się poniżej średniej dla powiatu, która wynosi 21.

Jak wynika z danych otrzymanych z Urzędu Gminy na terenie Gminy Lubowidz aktywnie działają następujące organizacje pozarządowe:

  • Na pograniczu,
  • Koło Gospodyń Wiejskich w Mleczówce,
  • Polski Związek Wędkarski,
  • Ochotnicza Straż Pożarna,
  • Związek Harcerstwa Polskiego,
  • Akcja Katolicka,
  • Stowarzyszenie WZU – Powiatowe,
  • Stowarzyszenie ,,Wagon Inicjatyw” – Powiatowe,
  • Stowarzyszenie Victoria Lubowidz.

Z powyższych danych wynika, że są to w przeważającej większości tradycyjne organizacje, charakterystyczne dla obszarów wiejskich. Brakuje natomiast organizacji mogących aktywnie włączyć się w rozwój społeczno-gospodarczy Gminy, jak również przejąć zadania Gminy z zakresu użyteczności publicznej.

Reasumując trudno uznać powyższą liczbę i strukturę aktywnych organizacji pozarządowych za satysfakcjonującą. Raczej świadczy ona o bierności lokalnej społeczności i braku zaangażowania w życie Gminy.

 

2.2.4. Edukacja

Szkoły podstawowe

Na terenie Gminy Lubowidz działają trzy zespoły szkół oraz dwie szkoły podstawowe. tj.:

  • Zespół Szkół w Lubowidzu;
  • Zespół Szkół w Zieluniu;
  • Zespół Szkół w Syberii;
  • Szkoła Podstawowa w Sinogórze;
  • Szkoła Podstawowa w Mleczówce;

Szkoły te w 2014 r. dysponowały łącznie 32 oddziałami, w tym 9 oddziałami klas „0” i 3 oddziałami w punktach przedszkolnych.

W 2014 r. do szkół podstawowych uczęszczało łącznie 451 uczniów. Jednocześnie 155 uczniów uczęszczało do klas „0”. Ponad to w roku szkolnym 2013/21014 obowiązek wychowania przedszkolnego w w/w oddziałach realizowało 47 dzieci.

 

Tabela 5. Szkolnictwo podstawowe w gminie Lubowidz

 

SP Lubowidz

SP Zieluń

SP Syberia

SP Sinogóra

SP Mleczówka

Klasy I - VI

154/ 8 oddziałów

106/ 6 oddziałów

86/ 6 oddziałów

48/ 6 oddziałów

57/ 6 oddziałów

Średnia liczba dzieci w oddziale

19,2

17,7

14,3

8,0

9,5

Klasa „0”

69/ 4 oddziały

40/ 2 oddziały

23/ 1 oddziały

12/ 1 oddział

9/ 1 oddział

Średnia liczba dzieci w oddziale

17,2

20,0

23,0

12,0

9

Punkt przedszkolny

30/ 2 oddziały

-

17/ 1 oddział

-

-

Źródło: Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych organu prowadzącego za rok szkolny 2013/2014 wraz z wynikami sprawdzianu i egzaminu gimnazjalnego w Gminie Lubowidz.

W Gminie Lubowidz zaobserwować można tendencję do zmniejszania się liczby uczniów. Jeszcze w 2010 r. do szkół podstawowych uczęszczało 474 uczniów. Zachodzące zmiany rzutować będą w przyszłości na stopień wykorzystania infrastruktury edukacyjnej. Jednocześnie są szansą na większą indywidualizację procesu nauczania.

Co roku uczniowie 6 klas szkół podstawowych zostają poddawani sprawdzianowi weryfikującemu ich wiedzę nabytą przez poprzednie lata nauki. Analiza osiągniętych przez uczniów wyników zwraca uwagę na fakt, że kształtują się one poniżej średniej wojewódzkiej. Jednocześnie tylko w SP Sinogóra wynik z egzaminu jest wyższy niż średnia dla powiatu. W pozostałych przypadkach osiągnięte wyniki są słabsze od powiatowych. Szczególny niepokój powinien budzić wynik osiągnięty w SP Syberia, który wyraźnie odbiega nie tylko od średniej powiatowej, ale także gminnej.

 

Tabela 6. Wyniki Sprawdzianu Szkół Podstawowych w roku szkolnym 2014

 

Średni wynik

SP Lubowidz

20,64

SP Zieluń

21,50

SP Syberia

14,55

SP Sinogóra

26,57

SP Mleczówka

22,25

Gmina

20,54

Powiat

23,26

Województwo

26,98

Źródło: Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych organu prowadzącego za rok szkolny 2013/2014 wraz z wynikami sprawdzianu i egzaminu gimnazjalnego w Gminie Lubowidz.

Gimnazja

W roku szkolnym 2013/2014 do trzech gimnazjów w Lubowidzu (5 oddziałów),  Zieluniu (3 oddziały) i Syberii (4 oddziały) uczęszczało łącznie 223 uczniów.

 

Tabela 7. Odziały i uczniowie w gimnazjach w gminie Lubowidz

 

G Lubowidz

G Zieluń

G Syberia

Klasy I-III

92/ 5 oddziałów

58/ 3 oddziały

73/ 4 oddziałów

Źródło: Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych organu prowadzącego za rok szkolny 2013/2014 wraz z wynikami sprawdzianu i egzaminu gimnazjalnego w Gminie Lubowidz.

Również w przypadku gimnazjów widoczne jest zmniejszenie liczby uczniów.           W 2010 r. do szkół gimnazjalnych zlokalizowanych na terenie Gminy uczęszczało łącznie 298 uczniów. Mniejsza liczba uczniów powinna sprzyjać podnoszeniu poziomu kształcenia.

Podobnie jak w przypadku szkół podstawowych, uczniowie gimnazjum na koniec klasy trzeciej przystępują to testów, które mają za zadanie ocenić poziom wiedzy absolwentów. Z analizy wyników egzaminów gimnazjalnych wynika, że na terenie Gminy Lubowidz istnieje duża dysproporcja w poziomie nauczania. Gimnazjum w Lubowidzu z części humanistycznej i języka angielskiego osiąga wyniki wyższe niż średnia dla powiatu. Natomiast w części matematyczno-przyrodniczej wynik ten jest porównywalny z osiągnięciami w powiecie żuromińskim. W gimnazjum w Zieluniu lepsze wyniki uczniowie uzyskali z części humanistycznej, słabsze z matematyczno-przyrodniczej, najgorzej radzili sobie z językiem angielskim. Gimnazjum w Syberii osiągnęło niskie wyniki w każdej z części, przy czym wynik z języka angielskiego powinien budzić szczególny niepokój.

 

Tabela 8. Wyniki Egzaminu Gimnazjalnego w roku szkolnym 2014

 

Średnia liczba punktów - część humanistyczna

Średnia liczba punktów - część matematyczno- przyrodnicza

Średnia liczba punktów - język angielski

G. Lubowidz

61,85

46,20

51,45

G. Zieluń

61,50

43,35

42,85

G. Syberia

51,20

34,25

31,20

Gmina

58,05

41,30

42,20

Powiat

55,15

46,75

47,95

Województwo

65,45

52,15

59,85

Źródło: Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych organu prowadzącego za rok szkolny 2013/2014 wraz z wynikami sprawdzianu i egzaminu gimnazjalnego w Gminie Lubowidz.

Przyczyn nienajlepszych wyników egzaminów gimnazjalnych upatrywać można w relatywnie ubogiej ofercie zajęć poza lekcyjnych rozwijających zainteresowania uczniów. Należałoby również wesprzeć naukę języków obcych, gdyż nie ulega wątpliwości, że niedostateczne umiejętności w niniejszym zakresie mogą stać się barierą w rozwoju zawodowym, a tym samym mogą sprzyjać wykluczeniu społecznemu.

Na terenie Gminy Lubowidz nie ma szkół ponadgimnazjalnych, dlatego też młodzież kontynuuje edukację poza granicami Gminy.

Analizując sferę edukacyjną należy zwrócić uwagę na dostępność komunikacyjną placówek oświatowych oraz ich wyposażenie. W roku szkolnym 2013/2014 do szkół podstawowych i gimnazjów dowożono łącznie 432 uczniów. Oznacza to, że ponad połowa wszystkich uczniów uczęszcza do szkół zlokalizowanych poza miejscem zamieszkania. Równocześnie 13 uczniów dowożono do szkoły specjalnej w Żurominie.

Jednocześnie w analizowanym okresie prowadzone były działania zmierzające do poprawy stanu wyposażenia szkół. Do najważniejszych inwestycji w niniejszym zakresie zaliczyć należy:

  • Zespół Szkół w Lubowidzu – materiały audiowizualne,  zakup sprzętu w ramach projektu Szkoła Równych Szans (drukarka, mikrofon bezprzewodowy nagłowny/krawatowy, mikrofony sceniczne, stół tenisowy z siatką, programy multimedialne, itp.) – łączna kwota ponad 9,4 tysiąca złotych;
  • Zespół Szkół w Zieluniu –  radioodtwarzacz, choinka, niszczarka, aparat cyfrowy, drukarka, zabawki,  kuchnia gazowa, czajnik, akcesoria komputerowe, szafki, linie pola do siatkówki, słupki do bramek, zakup sprzętu w ramach projektu Szkoła Równych Szans (camera, atlas hammer, wioślarz hammer cobra, bieżnia finnlo endurance, atlas przyrodniczy) – łączna kwota ponad 22 tysięcy złotych;
  • Zespół Szkół w Syberii – pomoce dydaktyczne, osłony na grzejniki, radiomagnetofon, ławeczki, krzesła obrotowe, taczka, zakup sprzętu w ramach projektu Szkoła Równych Szans (notebooki, drukarka, gry edukacyjne, mikroskop, tablice itp.) – kwota ponad 19 tysięcy złotych;
  • Szkoła Podstawowa w Mleczówce – wykładzina, bolier, dysk, drzwi, meble, krzesła, fotele, żaluzje, magnetofon, książki, zakup sprzętu w ramach projektu Szkoła Równych Szans (ławeczki gimnastyczne, Skrzynia Gimnastyczna 5-częściowa, sprzęt sportowy itp.) – łączna kwota ponad 8,3 tysiąca złotych;
  • Szkoła Podstawowa w Sinogórze – gry, zabawki, telefon komórkowy zakup sprzętu w ramach projektu Szkoła Równych Szans (sprzęt komputerowy, gry, programy językowe, itp.) – łączna kwota ponad  10 tysiąca złotych;

Ze struktury zakupów wynika, że placówki oświatowe w Gminie Lubowidz nadal borykają się z niedostatkiem wyposażenia i to zarówno ściśle związanego z procesem edukacyjnym, jak i z  prawidłowym funkcjonowaniem samej szkoły.  

Podsumowując charakterystykę warunków działania edukacji stwierdzić można, że zachodzące przemiany demograficzne sprawiają, że działania inwestycyjne w zakresie infrastruktury szkolnej powinny koncentrować na modernizacji już istniejących obiektów. Ewentualnym uzasadnieniem dla budowy/rozbudowy obiektów jest przede wszystkim sytuacja, gdy lokalizacja szkół jest nieadekwatna do aktualnego potencjału ludnościowego, lub zły stan techniczny i związany z tym wysoki koszt eksploatacji czyni funkcjonowanie danego obiektu niezasadnym.

 

2.2.5. Pomoc społeczna

Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych osobom, które nie są w stanie same ich pokonać, wykorzystując własne możliwości, zasoby i uprawnienia. Zadaniem pomocy społecznej jest również prowadzenie działań zmierzających do usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Organizacją pomocy społecznej na terenie Gminy Lubowidz zajmuje się Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej. Jak wynika z danych GUS w 2013 r. ze środowiskowej pomocy społecznej korzystało 280 gospodarstw domowych. Z dostępnych danych wynika, że wprawdzie w stosunku do 2010 r. zmniejszyła się liczba gospodarstw domowych korzystających z pomocy społecznej (wówczas było ich 394), to jednak wartość niniejsza była większa niż w 2012 r. (230).

Poszerzonych danych o funkcjonowaniu pomocy społecznej w Gminie Lubowidz dostarczają raporty Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z powyższych raportów wynika, że w latach 2010-2014 liczba osób korzystających z pomocy społecznej wzrosła z 623 do 649, równocześnie liczba osób długotrwale korzystających z pomocy wzrosła z 219 do 230. Uwzględniając niniejsze dane oraz informacje dotyczące skali bezrobocia, należy jasno podkreślić, że problemy społeczne wynikające z niedostatecznej podaży miejsc pracy i wynikającego z tego ubóstwa w przeciągu ostatnich pięciu lat nie zostały rozwiązane. Co więcej trudno doszukiwać się pozytywnych zmian w tym obszarze. Powyższą tezę potwierdza fakt, że 96% osób korzystających z pomocy znajduje się w wieku produkcyjnym.  

 

 

 

 

Tabela 9. Rodzaje świadczeń

 

2010

2013

Świadczenia pieniężne

Liczba osób

157

206

Liczba rodzin

135

180

Świadczenia niepieniężne

Liczba osób

461

470

Liczba rodzin

260

254

Źródło: dane GOPS w Lubowidzu.

W analizowanym okresie dominowały świadczenia niepieniężne. Przy czym zaznaczyć należy, że w przeciągu ostatnich lat wzrosło znaczenie świadczeń pieniężnych. W stosunku do 2010 r. liczba osób korzystających ze świadczeń pieniężnych wzrosła o 30%, podczas gdy wzrost liczby osób korzystających ze świadczeń niepieniężnych był tylko 2%.

W ramach świadczeń pieniężnych dominowały zasiłki okresowe, z których w 2013 r. skorzystało 85 osób na łączną kwotę 121,5 tys. zł. Były to przede wszystkim zasiłki z tytułu bezrobocia. Z zasiłków stałych korzystało 19 osób, a łączna wypłacona kwota zasiłków wynosiła 73,9 tys. zł. Wśród świadczeń niepieniężnych dominowały posiłki, z których skorzystało 470 osób.  

Szczególnie istotne są przyczyny korzystania z pomocy społecznej. Jak wynika z poniższej tabeli są to przede wszystkim: ubóstwo, bezrobocie i bezradność.  Należy po raz kolejny powtórzyć, iż przyczyny powyższego stanu rzeczy tkwią w wadliwym funkcjonowaniu rynku pracy. Brak inwestorów zewnętrznych oraz niska przedsiębiorczość mieszkańców sprawiają, że rynek pracy nie generuje odpowiedniej do potrzeb liczby miejsc. Dodatkowo podkreślić należy, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w powiecie żuromińskim należy do najniższych w całym podregionie ciechanowsko-płockim. Może to prowadzić do sytuacji, w której z pomocy społecznej będą korzystać osoby pracujące, jednak o dochodach niepozwalających na samodzielną egzystencję. 

 

 

 

 

Tabela 10. Przyczyny udzielania świadczeń

Powód

2010

Liczba rodzi

2013

Liczba rodzin

Ubóstwo

0

201

Bezrobocie

190

217

Niepełnosprawność

29

31

Długotrwała lub ciężka choroba

28

22

Bezradność

203

185

Alkoholizm

1

1

Narkomania

0

0

Potrzeba ochrony macierzyństwa

0

0

Bezdomność

2

4

Trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego

2

0

Zdarzenia losowe

1

2

Klęski żywiołowe i ekologiczne

0

0

Sieroctwo

0

0

Przemoc w rodzinie

0

0

Ochrona ofiar handlu ludźmi

0

0

Źródło: dane GOPS w Lubowidzu.

Mając na uwadze trudności z pozyskaniem inwestorów, Gmina powinna aktywnie poszukiwać rozwiązań alternatywnych. Przede wszystkim należy wesprzeć rozwój podmiotów ekonomii społecznej. 

Analizując sferę pomocy społecznej, należy także podkreślić, że w Gminie Lubowidz nie ma mieszkań socjalnych i ochronnych.

 

2.2.6. Opieka zdrowotna

Na terenie Gminy Lubowidz działają trzy ośrodki zdrowia oraz trzy punkty apteczne. Ośrodki zdrowia zlokalizowane są w: Lubowidzu – Gminny Ośrodek Zdrowia, Zielunia – Wiejski Ośrodek Zdrowia i w Syberii – Wiejski Ośrodek Zdrowia. W Lubowidzu funkcjonuje również Praktyka Lekarza Rodzinnego Vena. Punkty apteczne znajdują się w Lubowidzu, Zieluniu oraz Syberii.

Warto także zaznaczyć, że w stosunku do 2010 r. zauważalny jest spadek ilość udzielonych porad zdrowotnych. W 2014 r. udzielono ich łącznie 24 100, to jest o     1 348 porad mniej niż w 2010 r. Powyższe dane potwierdzają informacje uzyskane od mieszkańców Gminy, z których wynika, iż na jej terenie istnieje realny problem dostępu do specjalistycznych porad medycznych. W konsekwencji mieszkańcy korzystają z usług medycznych zlokalizowanych poza obszarem Gminy. Reasumując spadek liczby porad medycznych może być konsekwencją wąskiej oferty miejscowych ośrodków zdrowia.    

2.2.7. Kultura

W dzisiejszych czasach istotne znaczenie dla sytuacji społeczno–gospodarczej danego terytorium ma potencjał kulturalny.

Rdzeń potencjału kulturalnego Gminy Lubowidz stanowi Gminna Biblioteka Publiczna w Lubowidzu wraz filiami. Widoczny jest brak gminnego ośrodka kultury, który byłby centrum życia kulturalnego Gminy. Z uwagi na ograniczone możliwości finansowe zasadne jest dalsze wzmacnianie biblioteki, tak aby to ona pełniła funkcje kulturotwórcze.

 

2.3. Analiza gospodarcza

 

2.3.1. Struktura lokalnej gospodarki

W procesie planowania strategicznego, na etapie diagnostycznym kluczowego znaczenia nabiera rzetelna identyfikacja zasadniczych elementów lokalnego systemu ekonomicznego. Z tego względu punktem wyjścia do dalszych analiz jest syntetyczna charakterystyka struktury gospodarki Gminy Lubowidz. Z uwagi na dostępność danych, struktura ta zostanie określona w tej części poprzez charakterystykę sektora przedsiębiorstw oraz profile działalności podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w analizowanej gminie.

W Gminie Lubowidz w 2014 r. zarejestrowanych było ogółem 438 podmiotów gospodarczych, z czego zdecydowaną większość stanowiły przedsiębiorstwa prywatne (418 firm). W porównaniu do początku okresu referencyjnego przyjętego dla niniejszej diagnozy (rok 2010), można zauważyć, iż nastąpiło zmniejszenie populacji aktywnych przedsiębiorstw w Gminie (o 23 firmy). W 2010 r. wg. danych GUS zarejestrowanych było 461 podmiotów gospodarczych, w tym 448 firm prywatnych.

Wskazana tendencja ma jednak niejednorodny charakter z uwagi na fakt, iż po zanotowanym znaczącym spadku liczby przedsiębiorstw w Gminie Lubowidz na początku okresu referencyjnego, od 2012 r. można z kolei obserwować ponownie niewielki wzrost populacji lokalnych firm. Znamienne jest, że wzrosła liczba podmiotów gospodarczych sektora publicznego (w latach 2010-2014 powstało 7 nowych podmiotów). W tym kontekście warto jeszcze spojrzeć na sektor przedsiębiorstw przyjmując dłuższą perspektywę dla przeprowadzonych obserwacji (ostatnia dekada). Analiza dostępnych danych GUS wskazuje, iż od 2004 r. nastąpił jednak generalnie wzrost liczby przedsiębiorstw zarejestrowanych w przedmiotowej Gminie. W 2004 r. zarejestrowano bowiem w systemie REGON 347 pomiotów gospodarczych, z czego 334 prywatnych i 13 publicznych. W rezultacie w porównaniu do 2014 r., a zatem na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat, odnotowano wzrost liczby przedsiębiorstw ogółem o 91 firm, w tym liczba przedsiębiorstw sektora prywatnego w podanym okresie wzrosła o 84 a sektora publicznego o 7.

Należy także zauważyć, że w strukturze podmiotów gospodarczych w Gminie dominującą pozycję zajmowały osoby fizyczne prowadzącą działalność gospodarczą (niemal 87% wszystkich zarejestrowanych form prowadzenia działalności gospodarczej). W poniższej tabeli umieszczono szczegółowe informacje dotyczące populacji przedsiębiorstw zarejestrowanych w Gminie Lubowidz.

Tabela 11. Podmioty gospodarki narodowej (rejestr REGON) w gminie Lubowidz w latach 2010-2014.

 Rodzaj podmiotu gospodarczego/rok

2010

2011

2012

2013

2014

 

Podmioty gospodarki narodowej ogółem

461

421

423

426

438

 

Sektor publiczny - ogółem

13

16

18

18

20

państwowe i samorządowe jednostki prawa budżetowego

11

14

16

16

18

 

Sektor prywatny - ogółem

448

405

405

408

418

osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą

419

376

374

373

381

spółki handlowe

6

6

6

8

8

spółki handlowe z udziałem kapitału zagranicznego

1

1

1

1

1

Spółdzielnie

6

5

5

5

6

stowarzyszenia i organizacje społeczne

9

9

11

11

11

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS (Bank Danych Lokalnych).

Podejmując próbę określenia struktury lokalnej gospodarki konieczne jest również zidentyfikowanie głównych sektorów aktywności przedsiębiorstw zarejestrowanych w Gminie Lubowidz. Na podstawie danych GUS można zauważyć, że w 2014 r. największa grupa przedsiębiorstw działała w sferze handlu (Sekcja G, 130 podmiotów). Ponadto znacząca liczba firm lokalnych operowała w sektorze budownictwa (Sekcja F, 90 podmiotów) oraz w sektorach przetwórstwa przemysłowego (Sekcja C, 50 podmiotów) i rolnictwie (Sekcja A, 42 podmioty). W pozostałych sektorach wyodrębnianych w klasyfikacji PKD w podanym okresie działało znacznie mniej lokalnych przedsiębiorstw. Znamienne jest również, iż wiele podmiotów gospodarczych zarejestrowanych na terenie Gminy Lubowidz, uznawanych za lokalne przedsiębiorstwa wiodące, działa jednocześnie w kilku obszarach aktywności (występują np. przedsiębiorstwa produkcyjno-usługowo-transportowo-handlowe lub przedsiębiorstwa produkcyjno-usługowo-handlowe), a prowadzone są jako działalność gospodarcza osób fizycznych.

Tabela 12. Podmioty gospodarki narodowej (wg. PKD) ) w gminie Lubowidz w 2014 roku

Sekcja PKD 2007

2014

Sekcja A

Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo

42

Sekcja B

Górnictwo i wydobywanie

1

Sekcja C

Przetwórstwo przemysłowe

50

Sekcja D

Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych

2

Sekcja E

Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją

2

Sekcja F

Budownictwo

93

Sekcja G

Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle

130

Sekcja H

Transport i gospodarka magazynowa

15

Sekcja I

Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi

8

Sekcja J

Informacja i komunikacja

3

Sekcja K

Działalność finansowa i ubezpieczeniowa

9

Sekcja L

Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości

2

Sekcja M

Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna

7

Sekcja N

Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca

10

Sekcja O

Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne

9

Sekcja P

Edukacja

19

Sekcja Q

Opieka zdrowotna i pomoc społeczna

11

Sekcja R

Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją

5

Sekcja S

Pozostała działalność usługowa

20

Sekcja T

Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby

Sekcja U

Organizacje i zespoły eksterytorialne

0

Ogółem

438

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS (Bank Danych Lokalnych).

W rezultacie, bazując na informacjach dotyczących sektora przedsiębiorstw należy stwierdzić, że struktura gospodarcza Gminy Lubowidz jest tylko w niewielkim zakresie zdywersyfikowana i dominującymi sferami są przede wszystkim handel oraz usługi. Charakter Gminy wskazuje również na fakt, iż istotnym obszarem jej specjalizacji jest sektor rolny. Działające w Gminie przedsiębiorstwa nastawione są głównie na zaspokojenie potrzeb lokalnej sfery biznesu oraz gospodarstw domowych. Tak znaczący udział handlu w całym systemie ekonomicznym wskazuje również na relatywnie ograniczony potencjał ekonomiczny Gminy oraz niskie zasoby kapitałowe. Ponadto sama populacja przedsiębiorstw zarejestrowanych w Gminie nie jest duża (a przy tym ujawnia się negatywna tendencja jej dalszego zmniejszania w ostatnich latach) i sugeruje problemy tej JST z wykreowaniem oraz utrzymaniem odpowiedniej atrakcyjności inwestycyjnej. Jednocześnie dominują niewielkie w skali swojego działania podmioty gospodarcze (głównie osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą), natomiast spółki prawa handlowego występują w Gminie sporadycznie.

2.3.2. Przedsiębiorczość mieszkańców

Istotnym elementem diagnozy w tej części opracowania jest także syntetyczna analiza stanu i kondycji lokalnego systemu gospodarczego przeprowadzona z wykorzystaniem  syntetycznych wskaźników, opisujących w zobiektywizowany sposób tendencje w zakresie szeroko rozumianej przedsiębiorczości lokalnej. W ten sposób możliwe będzie uchwycenie istotnych tendencji w odniesieniu do klimatu inwestycyjnego Gminy oraz aktywności biznesowej lokalnej społeczności.

W przypadku Gminy Lubowidz wartości poszczególnych wskaźników, które zostały zaprezentowane w Tabeli 13. wskazują, iż w okresie referencyjnym zarysowała się generalnie negatywna tendencja dotycząca lokalnej aktywności ekonomicznej i biznesowej. W latach 2010-2013 zmniejszyła się m.in. liczba podmiotów wpisanych do rejestru REGON na 10 tys. mieszkańców (spadek o 41 podmiotów) oraz liczba jednostek nowo zarejestrowanych w rejestrze REGON na 10 tys. mieszkańców (spadek o 31 podmiotów). Ponadto warto zwrócić szczególną uwagę na wartości kolejnego istotnego wskaźnika – podmioty na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym – interpretowanego często jako jeden z głównych barometrów przedsiębiorczości na określonym administracyjnie obszarze. We wskazanym okresie odczyty dla tego indykatora również przybierały negatywne wartości; zaobserwowano bowiem spadek liczby podmiotów z poziomu 106,5 w 2010 r. do poziomu 99,0 w 2013 r. Jednocześnie spadała liczba osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą na 1000 mieszkańców. 

Tabela 13. Wskaźniki podmiotów gospodarczych w gminie Lubowidz, lata 2010-2013 (jedn. gosp.).

 Wskaźnik

2010

2011

2012

2013

podmioty wpisane do rejestru REGON na 10 tys. ludności

640

588

591

599

jednostki nowo zarejestrowane w rejestrze REGON na 10 tys. ludności

108

64

76

77

jednostki wykreślone z rejestru REGON na 10 tys. ludności

69

118

63

64

podmioty wpisane do rejestru na 1000 ludności

64

59

59

60

podmioty na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym

106,5

97,8

97,9

99,0

osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą na 1000 ludności

58

53

52

52

osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą na 100 osób w wieku produkcyjnym

9,7

8,7

8,7

8,7

fundacje, stowarzyszenia i organizacje społeczne na 1000 mieszkańców

1

1

2

2

fundacje, stowarzyszenia i organizacje społeczne na 10 tys. mieszkańców

12

13

15

15

nowo zarejestrowane fundacje, stowarzyszenia, organizacje społeczne na 10 tys. mieszkańców

0

0

3

0

podmioty nowo zarejestrowane na 10 tys. ludności w wieku produkcyjnym

180

107

125

128

Wybrane dane dla powiatu żuromińskiego

podmioty na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym

106,1

101,4

104,2

105,4

podmioty wpisane do rejestru REGON na 10 tys. ludności

655

626

644

654

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS (Bank Danych Lokalnych).

Przytoczone wartości przedmiotowych wskaźników w badanym okresie w naturalny sposób korespondują z tendencjami zidentyfikowanymi w poprzedniej części niniejszego opracowania w odniesieniu do populacji przedsiębiorstw w Gminie Lubowidz. Generalnie obecna sytuacja wskazuje na występowanie problemów utrudniających prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Gminy. Bariery te mają charakter nie tylko rynkowy, związany z koniunkturalnymi wahaniami popytu lub też z wystąpieniem zewnętrznych zjawisk kryzysowych, ale także wynikają z lokalnych uwarunkowań infrastrukturalnych i systemowych.

 

2.3.3. Infrastruktura biznesu

Niezwykle ważnym czynnikiem rozwojowym dla JST jest odpowiednia infrastruktura biznesowa, która umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej w sprzyjającym otoczeniu. Najczęściej tego rodzaju zaplecze rynkowe obejmuje różnego rodzaju instytucje wspierające przedsiębiorczość i umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie w wymiarze operacyjnym. Do infrastruktury biznesu zwykle zaliczane są banki i inne instytucje finansowe, strefy specjalnej aktywności gospodarczej, inkubatory przedsiębiorczości, parki przemysłowe i parki technologiczne, a także instytucje doradcze i szkoleniowe.

W przypadku Gminy Lubowidz można zauważyć relatywnie słaby stan rozwoju infrastruktury biznesu. Na terenie Gminy działa bank spółdzielczy, a funkcje wspierające przedsiębiorczość lokalną próbuje pełnić Urząd Gminy.

Należy jednak zauważyć, iż relatywnie niski stopień rozwoju infrastruktury biznesowej w Gminie Lubowidz wynika z jej charakteru (gmina wiejska) oraz specyfiki lokalnego systemu ekonomicznego. Ponadto tego rodzaju deficyty w zakresie infrastruktury rynkowej są typowe dla wielu gmin o charakterze wiejskim w Polsce. Niski stopień nasycenia instytucjami otoczenia biznesu jest tutaj także skorelowany z bardzo ograniczonym popytem na typowe usługi oferowane przez tego rodzaju podmioty, co wynika z kolei z niewielkiej populacji lokalnych przedsiębiorstw oraz ograniczonej aktywności mieszkańców gminy w sferze przedsiębiorczości.

 

2.3.4. Rolnictwo

Gmina Lubowidz jest sklasyfikowana administracyjnie jak gmina rolnicza, chociaż warunki glebowe na jej obszarze nie są uznawane za szczególnie sprzyjające dla intensywnego rozwoju produkcji rolnej. Grunty orne w 90% położone są na glebach relatywnie niskiej jakości (powstałe na bazie piasków gliniastych), co powoduje, iż są one nadmiernie suche oraz wykazują naturalne deficyty w odniesieniu do zawartości składników mineralnych.[4] W rezultacie dostępne w Gminie grunty orne posiadają zwykle niższe klasy użyteczności dla produkcji rolnej. W klasach V i VI znajduje się aż 90% wszystkich gruntów ornych, podczas gdy w klasach III i IV dostępnych jest zaledwie 10% gruntów.

W Gminie Lubowidz użytki rolne stanowią niemal 57% ogółu powierzchni Gminy. Według Narodowego Spisu Rolnego z 2010 r. w Gminie było łącznie 1 121 gospodarstw rolnych. W tej grupie najwięcej było w badanym okresie stosunkowo niewielkich gospodarstw w przedziale 1-5 ha (308 gospodarstw) oraz w przedziale 5-10 ha (274 gospodarstwa). Gospodarstw o powierzchni przekraczającej 15 ha zarejestrowano wówczas 161.[5] W rezultacie można zauważyć, iż w wymiarze podmiotowym rolnictwo ma charakter rozdrobniony i nie jest skoncentrowane na produkcji wielkotowarowej.

Tabela 14. Struktura gospodarstw rolnych według rodzaju i grup obszarów użytków rolnych w 2014 roku w gminie Lubowidz.

Gospodarstwa rolne ogółem

 

Ogółem

1121

do 1 ha włącznie

205

powyżej 1 ha razem

916

1 - 5 ha

308

5 - 10 ha

274

10 -15 ha

173

15 ha i więcej

161

Gospodarstwa indywidualne

 

Ogółem

1120

do 1 ha włącznie

205

powyżej 1 ha razem

915

1 - 5 ha

308

5 - 10 ha

274

10 -15 ha

172

15 ha i więcej

161

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS, Narodowy Spis Rolny 2010 r.

Dane ujęte w Powszechnym Spisie Rolnym z 2010 r. wskazują, iż w Gminie Lubowidz 1 013 gospodarstw prowadziło działalność rolniczą w sektorze produkcji roślinnej. W tej grupie najwięcej gospodarstw zajmowało się uprawą zbóż (924 gospodarstwa) oraz ziemniaków (416 gospodarstw).

Tabela 15. Gospodarstwa z uprawą wg rodzaju zasiewów w gminie Lubowidz w 2010 r.

Ogółem

1013

zboża razem

924

ziemniaki

416

uprawy przemysłowe

36

buraki cukrowe

11

rzepak i rzepik razem

0

strączkowe jadalne na ziarno razem

0

warzywa gruntowe

0

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS, Powszechny Spis Rolny 2010 r.

W przypadku produkcji zwierzęcej dane przywołanego spisu rolnego pozwalają odnotować fakt, że największa liczba gospodarstw rolnych zajmowała się hodowlą drobiu (597 gospodarstw) oraz bydła (474 gospodarstwa), natomiast w mniejszej skali gospodarstwa podejmowały działalność w zakresie hodowli trzody chlewnej (226 gospodarstw). Hodowla koni miała natomiast charakter bardzo ograniczony.

 

 

 

 

Tabela 16. Pogłowie zwierząt gospodarskich w gminie Lubowidz w 2010 r.

Ogółem

1337

bydło razem

474

trzoda chlewna razem

226

konie

40

drób ogółem razem

597

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS, Powszechny Spis Rolny 2010 r.

Reasumując rozważania dotyczące rolnictwa stwierdzić można, że ma ono bardzo ograniczony potencjał w zakresie rozwoju produkcji wysoko towarowej. Natomiast może wpisywać się ono w coraz silniej promowany kierunek rozwoju rolnictwa zrównoważonego, a zwłaszcza ekorolnictwa.

Na bazie takiego właśnie rolnictwa mogą powstawać produkty ekologiczne, na które z kolei obserwowany jest systematyczny wzrost popytu. Należałoby również rozważyć wsparcie dla przetwórstwa ekologicznych produktów. Proekologiczne rolnictwo w połączeniu z eko i agroturystyką powinno stać się wizytówką Gminy. W tym kontekście należałoby również promować ideę Rolnictwa Wspieranego Społecznie.   

 

2.3.5. Turystyka

Jak już wspomniano Gmina Lubowidz zlokalizowana jest w północnej części województwa mazowieckiego, na pograniczu makroregionów Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego oraz niziny Północno Mławskiej, w dolinie rzeki Wkry. Generalnie położenie Gminy można uznać za sprzyjające dla rozwoju i utrzymania ruchu turystycznego. Biorąc pod uwagę lokalne walory przyrodnicze i krajobrazowe stwierdzić należy, iż Gmina powinna przede wszystkim rozwijać rekreację, turystykę weekendową i ekoturystykę.

W tym kontekście należy wyeksponować fakt, iż na terenie Gminy Lubowidz występują wartościowe i interesujące przyrodniczo obszary chronione, które mogą być postrzegane jako atrakcyjne dla ruchu turystycznego. Obecnie obszary chronione przedmiotowej Gminy składają się z Obszaru Chronionego Krajobrazu Międzyrzecza Skrwy i Wkry, Zieluńsko-Rzęgnowskiego Obszaru Chronionego, Obszaru Chronionego Krajobrazu okolic Rybna i Lidzbarka, a także obejmują Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy, użytek ekologiczny Straszewy oraz Obszar Najwyższej Ochrony wód podziemnych obejmujący teren Głównego Zbiornika Wód Podziemnych. Ponadto na terenie miny znajdują się dwa obszary objęte ochroną programu Natura 2000 – Ostoja Lidzbarska oraz Dolina Wkry i Mławki. Co ważne, obszary chronione zajmują w gminie łącznie 18 681 ha, co stanowi 97,9% jej powierzchni.[6]

W rezultacie Gmina Lubowidz oferuje dogodne warunki dla rozwoju turystyki. Istotnymi przewagami komparatywnymi są tutaj niewątpliwie aktywa w postaci mikroklimatu, urozmaiconej rzeźby terenu, znaczącej powierzchni terenów leśnych, atrakcji przyrodniczych, a  także unikalnej doliny rzeki Wkry ze wszystkimi jej naturalnymi walorami, które umożliwiają potencjalnie jej wykorzystanie jako wodnego szlaku turystycznego.

Należy zauważyć, iż cennym walorem Gminy w kontekście rozwoju turystyki jest występująca na tym obszarze szata roślinna. Jak wcześniej wskazano lasy zajmują około 38% powierzchni Gminy, tworząc dogodne warunki dla ruchu turystycznego. W połączeniu z występującymi tutaj obszarami chronionymi, stanowią potencjał do rozwoju działalności agroturystycznej.

Należy także podkreślić, iż na terenie Gminy Lubowidz znajdują się interesujące obiekty kultury materialnej i sakralnej. W rejestrze zabytków został jednak formalnie ujęty tylko zespół sakralny w Lubowidzu, który uznawany jest za najbardziej interesujący i cenny zabytek Gminy. Wskazany zespół sakralny obejmuje drewniany kościół, dzwonnicę, cmentarz, okalające mury oraz stary drzewostan (lipy będące pomnikami przyrody). Warto wskazać, że w Gminie znajdują się także inne cenne historycznie i kulturowo obiekty – m.in. cmentarz w Lubowidzu, młyn wodny w Lubowidzu czy też zespół sakralny w Zieluniu.

Walory przyrodnicze, krajobrazowe i kulturowe gminy Lubowidz nie korespondują jednak ze stopniem rozwoju niezbędnej infrastruktury turystycznej. Konstatacja ta znajduje swoje potwierdzenia w dostępnych informacjach statystycznych odnoszących się do sektora turystyki. Według danych GUS (BDL) w Gminie Lubowidz w 2014 r. było zaledwie 13 miejsc noclegowych (1 obiekt noclegowy), natomiast liczba korzystających wyniosła 61. Jednocześnie noclegi udzielone ogółem we wskazanym roku wyniosły 537.

Wykres 1. Udzielone noclegi turystyczne ogółem w gminie Lubowidz w latach 2012-2014.

 

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

 

2.4. Infrastruktura

 

2.4.1. Transport infrastruktura drogowa

Komunikację z terenami sąsiednich gmin oraz główne powiązania wewnętrzne zapewnia sieć dróg powiatowych, stanowiących wraz z drogami wojewódzkimi nadrzędny układ powiązań drogowych.

Przez teren Gminy Lubowidz przebiegają dwie drogi wojewódzkie nr 541 relacji Lubawa – Dobrzyń n/Wisłą i nr 563 Rypin – Mława, stanowiące główne powiązania komunikacyjne zewnętrzne z sąsiednimi terenami.

 

Tabela 17. Drogi powiatowe przebiegające przez teren Gminy Lubowidz

Oznaczenie drogi

Ralacja

4604W

Będzymin - Cieszki

4605W

Zieluń-Kozilas-Chojnowo

4607W

Żuromin - Osówka

4608W

Osówka - Straszewy

4609W

Osówka - Lubowidz

4610W

Zieluń - Wronka - Adamowo - Dłutow

4611W

Zieluń - Wylazłowo

4612W

Pątki-Płociczno-Mleczówka-Suchy Grunt

4613W

Brudnice-Sinogóra-Kipichy

4614W

Brudnice-Bądzyn-Lubowidz

4615W

Pątki - Sinogóra

4616W

Raczyny - Syberia

4617W

Jasiony - Płociczno

4636W

Zielona - Osówka

Źródło: materiały Urzędu Gminy w Lubowidzu.

Drogi gminne w ok. 37% posiadają nawierzchnie utwardzoną bitumiczną, pozostałe drogi to drogi gruntowe. Drogi wojewódzkie w całości, a powiatowe w większości mają nawierzchnię utwardzoną, bitumiczną.

Drogami wojewódzkimi na terenie Gminy administruje Mazowiecki Zarząd Dróg Wojewódzkich w Warszawie, poprzez Rejon Drogowy w Ciechanowie. Drogami powiatowymi administruje Zarząd Powiatu Żuromińskiego. Drogami gminnymi administruje Wójt Gminy w Lubowidzu.

W ciągu dróg gminnych znajduje się 2 obiekty mostowe, natomiast w ciągu dróg powiatowych znajduję się 1 obiekt mostowy. Jeden obiekt mostowy znajduje się także w ciągu dróg wojewódzkich.

W zakresie komunikacji zbiorowej głównymi przewoźnikami są:

  • Marek Stankiewicz MARKO-BUS. Przewozy Regularne i Turystyczne,
  • Zdzisław Orzechowski Przewóz Osób. Wywóz Nieczystości Płynnych,
  • Jacek Domagalski Przewóz Osób,
  • Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Mławie S.A.,

 

Przez teren Gminy nie biegną żadne połączenia kolejowe, jak również nie przebiega żadna droga krajowa ani autostrada.

Na ocenę infrastruktury drogowej wpływa nie tylko długość dróg, ale również ich jakość. Niestety, jak wynika z badań przeprowadzonych wśród mieszkańców Gminy Lubowidz, stan dróg oceniany jest jako zły lub co najwyżej średni. Podobnie źle ewentualnie średnio oceniana jest dostępność i jakość transportu zbiorowego oraz dostępność tras rowerowych. Mieszkańcy Gminy, natomiast pozytywnie ocenili przepustowość głównych ciągów komunikacyjnych oraz stan ich utrzymania w zimie. W badaniach nie wskazywano również na istnienie poważnego problemu bezpieczeństwa na drogach. 

Niestety problem stanu technicznego dróg jest kwestią złożoną. Najważniejsze ciągi komunikacyjne znajdują się w gestii władz wojewódzkich i powiatowych, a tym samym wpływ Gminy na ich jakość jest ograniczony. Jednocześnie z uwagi na uwarunkowania budżetowe Gmina Lubowidz może w ograniczonym stopniu partycypować w ich utrzymaniu (drogi powiatowe).

Równie skomplikowany jest problem transportu zbiorowego. Mieszkańcy gminy źle oceniają jego funkcjonowanie, jednocześnie jednak prawie 50% z nich nie korzysta z jego usług.  

 

Wykres 2. Korzystający z komunikacji publicznej

 

Źródło: Opracowanie na podsiew badan ankietowych.

Niemniej jednak transport publiczny należy do sfery użyteczności publicznej i Gminna nie powinna dopuścić do jego całkowitego zaniku. Aktualnie transport zbiorowy realizowany jest w dużej mierze przez przewoźników prywatnych.

Analizując transport publiczny funkcjonujący na obszarze Gminy należy zwrócić uwagę na tabor za pomocą którego realizowane są usługi transportowe. Z dostępnych informacji wynika, że nie ma niskopodłogowych i ekologicznych autobusów. W rezultacie w przyszłości konieczna będzie wymiana taboru podyktowana zarówno względami społecznymi (dostępność środków komunikacji dla osób o ograniczonych możliwościach poruszania się), jak i środowiskowymi (ograniczenie niskiej emisji). Szczególnie ważne jest, aby z usług transportu publicznego mogły korzystać osoby starsze, które nie posiadają prywatnych środków transportu, lub ze względu na stan zdrowia nie są w stanie ich eksploatować. Należy również zwrócić uwagę na pomijaną niejednokrotnie dostępność środków transportu publicznego dla wózków dziecięcych.

Poza tym pamiętać należy, że o dostępności komunikacyjnej obszaru decydują nie tylko drogi, ale także ścieżki rowerowe. Dlatego też przyszłej modernizacji dróg powinny towarzyszyć działania zmierzające do rozwoju ścieżek rowerowych łączących poszczególne gminy i miejscowości. Działanie takie nie tylko poprawiają stan środowiska naturalnego (poprzez ograniczanie niskiej emisji), ale również służą promocji turystyki i rekreacji. Mogą one przyczynić się zwłaszcza do rozwoju turystyki weekendowej. Poprzez budowę ścieżek rowerowych poprawi się dostępność miejsc atrakcyjnych turystycznie. Dodatkowo ścieżki rowerowe zwiększają mobilność mieszkańców i umożliwiają nawiązywanie kontaktów pomiędzy mieszkańcami poszczególnych miejscowości, bez konieczności posiadania samochodu.

 

2.4.2. Zasoby mieszkaniowe

W latach 2010-2014 w Gminie Lubowidz wzrosła liczba mieszkań z 2 193 do 2 219, jednocześnie wzrosła także liczba izb z 9 057 do 9 224. W 2013 r. oddano do użytku 13 nowych mieszkań dysponujących łącznie 87 izbami. Dynamika zmian zachodzących w gospodarce mieszkaniowej w Gminie Lubowidz, jest relatywnie niska, aczkolwiek porównywalna ze skalą niniejszego zjawiska w innych gminach powiatu żuromińskiego.

 

 

Tabela 18. Zasoby mieszkaniowe w powiecie żuromińskim

 

Mieszkania

Izby

2010

2013

Rok 2010=100

2010

2013

Rok 2010=100

Powiat żuromiński

11724

11860

101,2

51127

51915

101,5

gm. m-w. Bieżuń

1526

1536

100,7

6904

6954

100,7

gm. w. Kuczbork-Osada

1443

1463

101,4

6202

6327

102,0

gm. w. Lubowidz

2193

2219

101,2

9057

9224

101,8

gm. w. Lutocin

1098

1104

100,5

5123

5155

100,6

gm. w. Siemiątkowo

898

908

101,1

3809

3864

101,4

gm. m-w. Żuromin

4566

4630

101,4

20032

20391

101,8

Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS.

Wolny przyrost zasobów mieszkaniowych w Gminie Lubowidz prowadzi do sytuacji, w której trzon zasobów mieszkaniowych stanowią mieszkania znajdujące się w budynkach stawianych z wykorzystaniem tradycyjnych technologii, a to rodzi potrzebę ich modernizacji i dostosowania do obowiązujących standardów. Należy się również spodziewać rosnących kosztów remontów nieruchomości, gdyż będzie postępowała ich dekapitalizacja.

Charakterystyczną dla Gminy Lubowidz i całego powiatu żuromińskiego cechą jest relatywnie duża przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania wynosząca 80 m2. Tak duża przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkań świadczy o dominacji na obszarze Gminy budownictwa jednorodzinnego. 

Wolny przyrost tkanki mieszkaniowej oraz dominacja budownictwa jednorodzinnego powoduje, konieczność podjęcia na obszarze Gminy działań zmierzających do termomodernizacji budynków. Niska efektywność energetyczna budynków jest problemem, który wiąże się wprost ze zjawiskiem niskiej emisji. Problem ten odczuwalny jest w okresie grzewczym, ponieważ dla ogrzewania mieszkań oraz budynków użyteczności publicznej niejednokrotnie wykorzystywane są nieefektywne systemy grzewcze, a niewystarczająca izolacja termiczna budynków rzutuje na nadmierne zużycie energii. 

Równocześnie podkreślić należy, wolno postępującą poprawę wyposażenia mieszkań w urządzenia techniczno-sanitarne. Na tle pozostałych gmin powiatu sytuację Gminy Lubowidz określić można jako przeciętną. W Gminie poniżej średniej powiatowej kształtują się takie wskaźniki jak: dostępność do wodociągów, wyposażenie w ustęp spłukiwany, wyposażenie w łazienkę, wyposażenie w centralne ogrzewanie. 

 

2.4.3. Infrastruktura wodno-kanalizacyjna

Na podstawie ustawy z dn. 18 lipca 2001 r. (prawo wodne) została wyznaczona aglomeracja Lubowidz o równoważnej liczbie mieszkańców 2 702, położona na terenie Gminy Lubowidz, z oczyszczalnią ścieków komunalnych zlokalizowaną w miejscowości Lubowidz. W skład aglomeracji Lubowidz wchodziły miejscowości: Lubowidz i Zieluń. W 2011 r. na podstawie Uchwały Nr 207/11 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dn. 19 grudnia 2011 r. została ona zlikwidowana. Powodem likwidacji był brak możliwości wybudowania zbiorczego systemu kanalizacyjnego na obszarze aglomeracji, uwarunkowany brakiem środków finansowych.

Łączna długość sieci wodociągowej na terenie Gminy Lubowidz w 2013 r. wynosiła 162 km. W rezultacie 82,4% ogółu mieszkańców korzystało z sieci wodociągowej. Powyższa wartość zbliżona jest do średniej w powiecie żuromińskim, w którym 84% mieszkańców korzystało z sieci wodociągowej. Niemniej zaznaczyć należy, że mieszkańcy Gminy Lubowidz mają potencjalną możliwość korzystania w 100% z wodociągu sieciowego.

W latach 2010-2014 zaobserwować można nieznaczny wzrost liczby przyłączy wodociągowych do budynków mieszkalnych i zbiorowego zamieszkania. W 2013 r. było ich 1 812, o osiem więcej niż w 2010 r. Równocześnie w analogicznym okresie liczba ludności korzystającej z sieci wodociągowej zmniejszyła się z 5 927 do 5 854. Prawdopodobnie jest to efekt zachodzących procesów depopulacyjnych w Gminie.

Gmina Lubowidz zaopatrywana jest w wodę przez następujące wodociągi:

  • „Lubowidz”
  • „Sinogóra”
  •  „Zieluń”
  • „Straszewy”
  • „Mleczówka”

W ramach przeprowadzonej analizy nie stwierdzono, aby w Gminie Lubowidz występował problem z zaopatrzeniem w wodę. Przeważająca część Gminy posiada sieć przesyłową i rozdzielczą, gwarantującą pokrycie potrzeby mieszkańców i przedsiębiorstw.

Na terenie Gminy Lubowidz w 2013 r. funkcjonowało 13 km czynnej sieci kanalizacyjnej, zapewniającej dostęp do niej 7,4% ogółu ludności. Wartość ta jest niższa od średniej w powiecie żuromiński (27,1%). W 2013 r. istniały łącznie 172 przyłącza prowadzące do budynków mieszkalnych i zbiorowego zamieszkania, z których korzystały łącznie 523 osoby. Ilość odprowadzonych ścieków na koniec    2013 r. wyniosła 22 dam3.

Na obszarach nie objętych siecią kanalizacyjną ścieki odprowadzane są do zbiorników bezodpływowych (w 2013 r. było ich na terenie Gminy 321) lub przydomowych szamb, które bywają nieszczelne. Powstające ścieki wywożone są wozami asenizacyjnymi do punktu zlewnego na oczyszczalnię ścieków w Żurominie. Pewien problemem stanowi wywóz ścieków na grunty własne lub odprowadzanie ich do rowów, cieków czy też bezpośrednio do ziemi. Praktyka powyższa prowadzi do zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych. W takiej sytuacji konieczne są działania zmierzające do uporządkowania systemu odprowadzenia i oczyszczania ścieków.

Jednak nie zawsze budowa kanalizacji znajduje uzasadnienie ekonomiczne. W miejscowościach o rozproszonej zabudowie porządkowanie gospodarki ściekowej powinno koncentrować się na wspieraniu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków. Konsekwentna polityka w niniejszym zakresie powinna ograniczyć problem nieszczelnych szamb i przyczynić się do poprawy stanu środowiska naturalnego.

 

2.4.4. Gospodarka odpadami

      Gospodarka odpadami jest jednym z najważniejszych problemów ekologicznych, ze względu na skalę powstających odpadów i niewystarczające ich gospodarcze wykorzystanie. Aktualnie na terenie Gminy nie ma zlokalizowanych żadnych zakładów zajmujących się przerobem i unieszkodliwianiem odpadów. Zgodnie z Wojewódzkim Planem Gospodarki Odpadami dla Mazowsza na lata 2012-2017 z uwzględnieniem lat 2018-2023 regionalną instalacją do przetwarzania odpadów komunalnych dla Gminy Lubowidz jest Zakład Utylizacji Odpadów Komunalnych w Kobiernikach k/Płocka Sp. z o.o. Zakład mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych w m. Kobierniki (gm. Stara Biała), a instalacją zastępczą do czasu uruchomienia  RIPOK jest Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w Sierpcu – Sortownia zmieszanych odpadów komunalnych oraz selektywnie zebranych m. Rachocim gm. Sierpc oraz Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej w Płońsku Zakład Zagospodarowania Odpadów Poświętne.            

      Zgodnie z wynikami przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego odbiorem odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości komunalnych  w 2014 r. zajmowały się Żuromińskie Zakłady Komunalne Sp. z o.o. Z uwagi na fakt, że na terenie Gminy Lubowidz nie ma możliwości przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych, zebrane odpady przekazywane były do Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w Sierpcu – Sortownia zmieszanych odpadów komunalnych oraz selektywnie zebranych m. Rachocim gm. Sierpc oraz Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej w Płońsku Zakład Zagospodarowania Odpadów Poświętne. Selektywnie zebrane odpady przekazywane były także do Zielonego Miasta JAAR RECYKLING Sp. z o.o. Sp. K. w Mławie – Instalacja do przetwarzania Odpadów.  

      Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny zbierany był przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Odpadami MB Recykling Sp. z o.o. w Kielcach. Odpady ulegające biodegradacji przekazywane były do Kompostowni odpadów zielonych w Bielicach.  

      Jak wynika z Rejestru Działalności Regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości na terenie Gminy Lubowidz oprócz ww. podmiotów usługi świadczą lub mogą świadczyć następujące firmy: SITA Płock Gospodarka Komunalna Sp. z o.o., Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej „EMPEGEK” Sp. z o.o. w Sierpcu, REMONDIS DROBIN Komunalna Sp. z o.o., Prywatne Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Transportowe Andrzej Ludwiczak. 

         Na diagnozowanym obszarze w 2014 r. z nieruchomości zamieszkanych zebrano łącznie ok. 657,4 Mg odpadów komunalnych zmieszanych i 88,1 Mg odpadów wysegregowanych. Łącznie w 2014 r. w Gminie Lubowidz zebrano 775 Mg odpadów, w tym poddano odzyskowi 745,76 Mg. Reasumując podkreślić należy, iż w 2014 r. osiągnięto poziom recyklingu 21,93% dla odpadów komunalnych ulegających biodegradacji i 14,19% dla papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła.[7]

         Wprawdzie na terenie Gminy Lubowidz nie zdiagnozowano problemu dzikich wysypisk odpadów (ostanie dzikie wysypisko odpadów istniejące w miejscowości Ruda zostało zrekultywowane w 2008 r.) to jednak widoczny jest brak gminnego punktu selektywnej zbiórki odpadów komunalnych.

Widoczne są także braki w edukacji ekologicznej mieszkańców Gminy. Wskazana jest więc intensyfikacja działań w zakresie edukacji ekologicznej, zwłaszcza z uwagi na fakt położenia Gminy na obszarach cennych przyrodniczo.  

 

2.5. Gospodarka finansowa gminy

Ustawa o samorządzie gminnym stanowi, iż gmina zaspokaja zbiorowe potrzeby mieszkańców określone w ustawie oraz wykonuje inne zadania publiczne, o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Do zadań gminy należą także zadania z zakresu administracji publicznej, tj.: zlecone ustawami lub wykonywane na podstawie zawartych porozumień.

W zależności od środków finansowych jakimi dysponuje gmina, może ona realizować szeroki zakres przedsięwzięć, m.in.: edukacyjnych, szkoleniowych, inwestycyjnych, infrastrukturalnych, organizacyjnych czy też kulturalnych i promocyjnych. Potencjał finansowy Gminy Lubowidz ukazuje analiza jej dochodów i wydatków przeliczonych na jednego mieszkańca (Rysunek 3.).

Wykres 3. Dochody i wydatki na 1 mieszkańca w gminie Lubowidz w latach 2010-2013 (w PLN)

 

Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS (BDL).

Dochody i wydatki Gminy Lubowidz przypadające na jednego mieszkańca w poszczególnych okresach sprawozdawczych podlegają naturalnym fluktuacjom związanym z bieżącą sytuacją finansową Gminy, a także z koniunkturą ekonomiczną oraz generalnie stanem finansów publicznych kraju. Analizując wielkość wydatków na mieszkańca w latach 2010-2014 w Gminie Lubowidz można zauważyć, że wydatki ogółem generalnie wzrastały. Ponadto we wskazanym okresie wysokość przedmiotowych wydatków nie przekraczała zwykle dochodów gminy, z wyjątkiem 2011 r., gdzie ta proporcja została zauważalnie odwrócona. Oznacza to, iż Gmina w badanym okresie utrzymywała zasadniczo płynność finansową. Znamienne jednak, że tylko w 2012 r. dochody na mieszkańca przekroczyły wydatki, co można ocenić korzystnie z uwagi na fakt, iż sytuacja taka zwiększa zwykle możliwości aktywnej realizacji celów rozwojowych Gminy oraz potencjalnie umożliwia szerszą partycypację w projektach finansowych ze środków UE. W rezultacie sytuacja finansowa Gminy może wprawdzie zostać uznana za stabilną, ale jednocześnie należy zauważyć, iż zrównanie poziomu dochodów z poziomem wydatków na mieszkańca (jak miało to miejsce w 2010 r. i 2013 r.) lub też większy poziom wydatków na mieszkańca aniżeli dochód (sytuacja w roku 2011) mogą oznaczać trudności z finansowaniem długoterminowych celów rozwojowych.

Wykres 4. Dochody na 1 mieszkańca w gminie Lubowidz w latach 2010-2013 (w PLN)

 

Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS (BDL).

Dochody własne na mieszkańca ulegały w Gminie Lubowidz początkowo zwiększeniu, natomiast później ta tendencja została odwrócona. Prosta analiza danych wskazuje, iż w latach 2010-2012 dochody te wzrastały (szczególnie imponująca była skala tego wzrostu odnotowana pomiędzy rokiem 2011 a 2012), ale już w roku kolejnym uległy z kolei znaczącemu obniżeniu (w 2013 r. odnotowano spadek aż o 397,33 PLN w stosunku do roku poprzedniego). Należy dodać, że dochody własne na mieszkańca kształtowały się w analizowanej Gminie w przedziale od około 19% do niespełna 25,4% (w 2010 r. stanowiły 18,91%; w 2011 r. – 21,33%, w 2012 r. – 34,81% oraz w 2013 r. – 25,39%). Generalnie zatem można zauważyć, że proporcja udziału dochodów własnych w dochodach ogółem jest tutaj niekorzystna, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszej analizy.

W zarysowanym kontekście analizy sytuacji finansowej Gminy Lubowidz warto zwrócić uwagę na strukturę sektorową wydatków na 1 mieszkańca bazującą na działach klasyfikacji budżetowej. Ukazuje ona bowiem wyraźnie te sfery interwencji JST, w których jej oddziaływanie jest najbardziej zauważalne.

Wykres 5. Struktura wydatków na 1 mieszkańca w gminie Lubowidz w 2013 r. (w PLN)

 

Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS (BDL).

W Gminie Lubowidz największe wydatki na mieszkańca w 2013 r. ponoszone były w działach „Oświata i wychowanie” (średnio 1 192 PLN), „Pomoc społeczna” (średnio 528 PLN), „Gospodarka komunalna i ochrona środowiska” (średnio 388 PLN), „Administracja publiczna” (średnio 269 PLN) oraz w działach „Transport i łączność” (średnio 153 PLN) i „Rolnictwo i łowiectwo” (68 PLN)[8].

Struktura ta wskazuje na realizację przez Gminę podstawowych jej zdań, w tym zleconych, natomiast w niewielkim zakresie umożliwia realizację długookresowych celów rozwojowych. Należy jednak podkreślić, iż „sztywność” poszczególnych kategorii wydatków jest w dużej mierze nie tyle rezultatem polityki finansowej Gminy, ale narzuconych systemowo w kraju rozwiązań prawnych (np. przeniesienie na gminy finansowania edukacji).

W związku z tym, w analizie sytuacji Gminy ważnym jej elementem jest zwrócenie szczególnej uwagi na strukturę dochodów. Źródła (kategorie) dochodów JST stanowią wiarygodną podstawę do określenia realnych możliwości finansowania przez Gminę jej zamierzeń rozwojowych. Stosowne dane zostały zaprezentowane na poniższym wykresie.

Wykres 6. Struktura dochodów gminy Lubowidz w latach 2010-2013       (w PLN)

 

 Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS (BDL).

Wykres 7. Dochody budżetu gminy Lubowidz w latach 2010-2013 (%)

 

Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS (BDL).

Analiza danych na dwóch przywołanych wcześniej wykresach wskazuje na relatywnie negatywną struktura dochodów Gminy, szczególnie w kontekście finansowania celów prorozwojowych w średnim i długim terminie. W badanym okresie udział dochodów własnych Gminy w relacji do dochodów ogółem utrzymywał się na stosunkowo niskim poziomie. W 2010 r. relacja ta, co już wcześniej zauważono w tej części opracowania, wyniosła zaledwie 18,91%, w 2011 r. 21,33%, w 2012 r. 34,81% i w 2013 r. 25,39%. Oznacza to, iż gospodarka finansowa Gminy zależy w przeważającej mierze od finansowania zewnętrznego. To natomiast wskazuje na ograniczony endogenny potencjał Gminy do generowania stabilnych dochodów własnych. Wprawdzie w latach 2010-2012 zwiększał się systematycznie udział dochodów własnych Gminy w jej dochodach ogółem, ale już w kolejnym roku tendencja ta została ponownie odwrócona.

W rezultacie można stwierdzić, iż Gmina Lubowidz w zakresie sytuacji finansowej wykazuje zauważalne słabości oraz nadmierne uzależnienie od dotacji i subwencji państwowych. Jest zatem bardzo silnie uzależniona od dystrybucji centralnego finansowania JST.

 

 

 

3.  GMINA LUBOWIDZ W DOKUMENTACH STRATEGICZNYCH

 

3.1. Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030 roku. Innowacyjne Mazowsze

Fundamentalnym dokumentem określającym kierunki rozwoju województwa mazowieckiego jest Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030 roku. Innowacyjne Mazowsze. Równocześnie pamiętać należy, że układ dokumentów strategicznych jest hierarchiczny, dlatego też wszystkie inne dokumenty powstające na terenie województwa mazowieckiego muszą być zgodne z założeniami i kierunkami rozwoju określonymi w powyższej Strategii.

Jak określono w dokumencie celem Strategii jest wybór takiej drogi rozwoju i wynikających z niej działań, aby osiągnąć dynamizację procesu rozwoju i modernizację gospodarki regionu, prowadzącą do poprawy warunków i jakości życia mieszkańców.

Nadrzędnym (głównym) celem Strategii jest spójność terytorialna, rozumiana jako zmniejszenie dysproporcji rozwoju w województwie mazowieckim oraz wzrost znaczenia Obszaru Metropolitalnego Warszawy (OMW) w Europie, co w konsekwencji przyczyni się do poprawy jakości życia mieszkańców. Dyfuzja innowacji z OMW w kierunku miast regionalnych i subregionalnych oraz obszarów wiejskich, jak również rozwój produkcji w przemyśle i przetwórstwie rolno-spożywczym ukierunkowanym na eksport, powinny stać się fundamentem gospodarki regionu.

Cel główny (nadrzędny) realizowany jest przez priorytetowy cel strategiczny:

  • Rozwój produkcji ukierunkowanej na eksport w przemyśle zaawansowanych i średniozaawansowanych technologii oraz w przemyśle i przetwórstwie rolno-spożywczym

trzy cele strategiczne:

  • Wzrost konkurencyjności regionu poprzez rozwój działalności gospodarczej oraz transfer i wykorzystanie nowych technologii;
  • Poprawa dostępności i spójności terytorialnej regionu oraz kształtowanie ładu przestrzennego;
  • Poprawa jakości życia oraz wykorzystanie kapitału ludzkiego i społecznego do tworzenia nowoczesnej gospodarki
  • oraz dwa ramowe cele strategiczne:
    • Zapewnienie gospodarce zdywersyfikowanego zaopatrzenia w energię przy zrównoważonym gospodarowaniu zasobami środowiska;
    • Wykorzystanie potencjału kultury i dziedzictwa kulturowego oraz walorów środowiska przyrodniczego dla rozwoju gospodarczego regionu i poprawy jakości życia.

Powyżej przedstawione cele strategiczne realizowane są przez działania rozwojowe. Działania te koncentrują się na trzech sferach: gospodarka, społeczeństwo i środowisko. W analogicznym układzie opracowana została Strategia Rozwoju Gminy Lubowidz. Podkreślić należy, że cele i priorytety przedstawione w Strategii Rozwoju Gminy Lubowidz wpisują się w kierunki rozwoju regionu, co potwierdza poniższa tabela.

Tabela 19.  Matryca zgodności Priorytetów rozwoju ze Strategią Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030 roku. Innowacyjne Mazowsza


 Strategia Rozwoju Gminy Lubowidz

Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030 roku. Innowacyjne Mazowsze

Sfera gospodarcza

Priorytet  1. Rozwój infrastruktury gospodarczej umożliwiającej napływ inwestycji oraz wzmacniającej funkcjonowanie i współpracę małych i średnich przedsiębiorstw

Cel rozwojowy:

Wzrost konkurencyjności regionu poprzez rozwój działalności gospodarczej oraz transfer i wykorzystanie nowych technologii

 

Kierunki działań:

  • Rozwój produkcji: tworzenie warunków przyjaznych dla inwestorów i przedsiębiorców,
  • Tworzenie warunków do generowania i absorpcji innowacji,
  • Tworzenie warunków do zwiększenia inwestycji pozarolniczych – głównie w przemyśle rolno-spożywczym,
  • Wspieranie tworzenia i rozwoju przedsiębiorstw produkcyjnych

 

Cel strategiczny:

Wzrost konkurencyjności regionu poprzez rozwój działalności gospodarczej oraz transfer i wykorzystanie nowych technologii

 

Kierunki działań:

  • Wykorzystanie i wzmacnianie specjalizacjiregionalnych,
  • Wzmacnianie potencjału rozwojowego i absorpcyjnego obszarów wiejskich

 

Cel strategiczny:

Poprawa jakości życia oraz wykorzystanie kapitału ludzkiego i społecznego do tworzenia nowoczesnej gospodarki

 

Kierunki działań:

  • Wzrost wykorzystania zasobów ludzkich poprzez zwiększenie mobilności zawodowej i przestrzennej

 

Ramowy cel strategiczny:

Zapewnienie gospodarce zdywersyfikowanego zaopatrzenia w energię przy zrównoważonym gospodarowaniu zasobami środowiska

 

Kierunki działań:

  • Wspieranie rozwoju przemysłu ekologicznego i eko-innowacji

 

Ramowy cel strategiczny:

Wykorzystanie potencjału kultury i dziedzictwa kulturowego oraz walorów środowiska przyrodniczego dla rozwoju gospodarczego regionu i poprawy jakości życia.

 

Kierunki działań:

  • Wykorzystanie walorów środowiska przyrodniczego oraz potencjału dziedzictwa kulturowego do zwiększenia atrakcyjności turystycznej regionu,
  • Upowszechnianie kultury i twórczości,
  • Wykorzystanie dziedzictwa kulturowego w działalności gospodarczej

Priorytet 2. Rozwój funkcji turystyczno-rekreacyjnej

Priorytet 3. Rozwój przemysłu w oparciu o przetwórstwo rolne i kooperację

Priorytet 4. Promocja gospodarcza gminy

Sfera społeczna

Priorytet 1. Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu

Cel strategiczny:

Poprawa jakości życia oraz wykorzystanie kapitału ludzkiego i społecznego do tworzenia nowoczesnej gospodarki

 

Kierunki działań:

  • Rozwój kapitału ludzkiego i społecznego,
  • Aktywizacja rezerw rynku pracy oraz działania na rzecz poprawy sytuacji demograficznej,
  • Wzrost wykorzystania zasobów ludzkich poprzez zwiększenie mobilności zawodowej i przestrzennej,
  • Przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego, integracja społeczna,
  • Wyrównanie szans edukacyjnych,
  • Podnoszenie standardów funkcjonowania infrastruktury społecznej oraz działania na rzecz ochrony zdrowia i bezpieczeństwa publicznego

 

Ramowy cel strategiczny:

Wykorzystanie potencjału kultury i dziedzictwa kulturowego oraz walorów środowiska przyrodniczego dla rozwoju gospodarczego regionu i poprawy jakości życia

 

Kierunki działań:

  • Wykorzystanie walorów środowiska przyrodniczego oraz potencjału dziedzictwa kulturowego do zwiększenia atrakcyjności turystycznej regionu,
  • Upowszechnianie kultury i twórczości

Priorytet 2. Aktywizacja mieszkańców gminy

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

Priorytet 4. Rewitalizacja społeczna, ekonomiczna i przestrzenna obszarów problemowych

Sfera infrastrukturalna

Priorytet 1. Modernizacja i rozbudowa infrastruktury drogowej

Cel strategiczny:

Poprawa dostępności i spójności terytorialnej regionu oraz kształtowanie ładu przestrzennego

 

Kierunki działań:

  • Zwiększenie dostępności komunikacyjnej wewnątrz regionu,
  • Spójność wewnątrzregionalna –koncentracja na najbardziej zapóźnionych podregionach,
  • Rozwój form transportu przyjaznych dla środowiska i mieszkańców

 

Ramowy cel strategiczny:

Zapewnienie gospodarce zdywersyfikowanego zaopatrzenia w energię przy zrównoważonym gospodarowaniu zasobami środowiska

 

Kierunki działań:

  • Dywersyfikacja źródeł energii i jej efektywne wykorzystanie,
  • Wspieranie rozwoju przemysłu ekologicznego i eko-innowacji,
  • Zapewnienie trwałego i zrównoważonego rozwoju oraz zachowanie wysokich walorów środowiska,
  • Przeciwdziałanie zagrożeniom naturalnym,
  • Poprawa jakości wód, odzysk/unieszkodliwianie odpadów, odnowa terenów skażonych oraz ograniczenie emisji zanieczyszczeń,

Priorytet 2. Poprawa jakości/wzmocnienie komunikacji publicznej

Priorytet 3. Rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska

 

 

3.2. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego

Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego (PZPWM), określa zasady organizacji przestrzennej województwa. Wyznacza on podstawowe elementy układu przestrzennego, ich zróżnicowanie i wzajemne relacje. Formułuje także kierunki polityki przestrzennej, które wraz z uwarunkowaniami przestrzennymi uwzględnia się w programach rozwoju i programach operacyjnych województwa.

Plan jest elementem regionalnego planowania strategicznego, a jego ustalenia stanowią transpozycję na układ przestrzenny ustaleń Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego. W systemie planowania przestrzennego pełni on funkcję koordynacyjną między planowaniem krajowym, a planowaniem miejscowym.

Celem Planu jest określenie polityki przestrzennej dla województwa mazowieckiego, polegającej na:

  • rozmieszczeniu w przestrzeni inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym zgodnie z kierunkami polityki przestrzennej w oparciu o cele i zasady zagospodarowania przestrzennego województwa;
  • ukierunkowaniu działań dotyczących rozwoju gospodarczego, postępu cywilizacyjnego, kultury i ochrony środowiska, poprzez uwzględnianie uwarunkowań, szans i zagrożeń wynikających ze zróżnicowanych cech przestrzeni województwa;
  • wpływaniu na zachowania przestrzenne podmiotów gospodarujących w przestrzeni, tak aby były one zgodne z ogólnymi celami rozwoju województwa.

Zgodnie z założeniami PZPWM, Gmina Lubowidz wraz z całym powiatem żuromińskim wchodzi w skład ciechanowskiego obszaru problemowego. Obszary te charakteryzują się najniższym poziomem rozwoju społeczno-gospodarczego i najniższym poziomem dostępu do dóbr i usług. Jako główne problemy występujące na niniejszym obszarze wskazano:

  • wysokie bezrobocie;
  • wysokie ujemne saldo migracji i wysoki ubytek ludności na większości obszaru;
  • słabą dostępność do usług lokalnych.

W PZPWM stwierdzono, że zasady zagospodarowania przestrzennego powinny być ukierunkowanie na ożywienie gospodarcze obszaru, poprawę warunków życia mieszkańców, zahamowanie nadmiernej migracji ludzi wykształconych i przedsiębiorczych, podniesienie mobilności mieszkańców oraz zmniejszenie poziomu bezrobocia.

Dla obszarów tych ustalono następujące zasady rozwoju:

  • koncentrację struktur zurbanizowanych w oparciu o lokalne centra osadnicze z wykształconym poziomem usług podstawowych i występowaniem wykształconych przestrzeni publicznych;
  • przełamywanie barier i ograniczeń rozwoju wynikających ze słabych zewnętrznych i wewnętrznych powiązań komunikacyjnych obszaru;
  • rozwój infrastruktury usługowej, głównie z zakresu: edukacji (opieka przedszkolna, dostosowywanie usług edukacji do istniejącego zapotrzebowania ze strony przemysłu), ochrony zdrowia oraz stacjonarnej opieki długoterminowej i paliatywnej;
  • wielofunkcyjne wykorzystanie szans i możliwości tkwiących w zasobach i walorach zagospodarowania przestrzennego: wykorzystanie wartości kulturowych i środowiska przyrodniczego, rozwój turystyki, wykorzystanie pasm przyrodniczo-kulturowych dla rozwoju turystyki;
  • rozwój wykształconych gałęzi przemysłu w oparciu o endogeniczne czynniki rozwój z wykorzystaniem innowacyjnych technologii;
  • tworzenie pozarolniczych miejsc pracy poprzez rozwój przedsiębiorczości,
  • zwiększanie atrakcyjności inwestycyjnej poprzez kompleksowe przygotowanie terenów pod działalność gospodarczą;
  • rozwój infrastruktury ICT, w tym: sieci szerokopasmowego Internetu oraz e-usług;
  • rozbudowę i modernizację infrastruktury technicznej (głównie: elektroenergetycznej i wodno-kanalizacyjnej);
  • sukcesywną sanitację terenów o rozproszonej zabudowie: budowie przydomowych oczyszczalni ścieków, wywozie nieczystości do oczyszczalni zbiorczych, tworzeniu systemu zbiórki odpadów stałych;
  • podnoszenie poziomu produkcji rolnej przez rozwój jej specjalizacji oraz wdrażaniu ekologicznych form produkcji;
  • ochronę najcenniejszych elementów rolniczej przestrzeni produkcyjnej przed jej nierolniczym zainwestowaniem.

Należy wyraźnie podkreślić, że cele, priorytety i działania zawarte w niniejszej Strategii są zgodne zapisami Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego. Wybrane szczegóły zawiera poniższa tabela. 

Tabela 20.  Matryca zgodności Priorytetów rozwoju z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego


Strategia Rozwoju Gminy Lubowidz

Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego

 

Sfera gospodarcza

Priorytet  1. Rozwój infrastruktury gospodarczej umożliwiającej napływ inwestycji oraz wzmacniającej funkcjonowanie i współpracę małych i średnich przedsiębiorstw

Polityka rozwoju i modernizacji obszarów wiejskich

  • zrównoważone kształtowanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej
    • wzmacnianie wykształconych kierunków produkcji rolniczej
    • upowszechnianie działań rolno-środowiskowo-klimatycznych zapewniających rozwój gospodarki rolnej zintegrowanej z ochroną zasobów i walorów przyrodniczych, w tym rozwój rolnictwa ekologicznego
    • wykorzystania potencjału kulturowego
      • rewitalizacji wsi poprzez inwestycje związane z ochroną zabytkowej i charakterystycznej dla poszczególnych regionów architektury;
      • utrzymywanie unikalnych tradycji wiejskich występujących w regionach etnograficznych, w tym wspieraniu imprez folklorystycznych, twórców ludowych oraz producentów wyrobów tradycyjnych;
      • wykorzystaniu wartości kulturowych wsi do rozwoju turystyki, w tym agroturystyki;
      • promowaniu regionalnych produktów turystycznych.
      • rozbudowa lokalnego potencjału przemysłowego i wspieranie innowacyjności
        • wykorzystywaniu lokalnej bazy surowcowej (w szczególności mleka, żywca, warzyw i owoców) dla rozwoju przetwórstwa rolno-spożywczego;
        • rozwoju sieci współpracy producent-przetwórca;
        • rozwoju organizacji producentów rolnych, w tym poprzez spółdzielczość i grupy producenckie w sektorze rolno-spożywczym;
        • wspieraniu tworzenia pozarolniczych miejsc pracy oraz przedsiębiorczości na obszarach wiejskich.

 

Polityka wzrostu atrakcyjności turystycznej

  • turystyka przyrodnicza i kwalifikowana
    • budowę miejsc postojowych wyposażonych w odpowiednią infrastrukturę oraz platform widokowych;
    • budowę i modernizację urządzeń sportowo-rekreacyjnych

Priorytet 2. Rozwój funkcji turystyczno-rekreacyjnej

Priorytet 3. Rozwój przemysłu w oparciu o przetwórstwo rolne i kooperację

Priorytet 4. Promocja gospodarcza gminy

Sfera społeczna

Priorytet 1. Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu

Polityka rozwoju i modernizacji obszarów wiejskich

  • wykorzystania potencjału kulturowego
    • rewitalizacji wsi poprzez inwestycje związane z ochroną zabytkowej i charakterystycznej dla poszczególnych regionów architektury
    • utrzymywanie unikalnych tradycji wiejskich występujących w regionach etnograficznych, w tym wspieraniu imprez folklorystycznych, twórców ludowych oraz producentów wyrobów tradycyjnych
    • poprawy warunków i jakości życia
      • usprawnianiu usług publicznych podstawowego i średniego rzędu w zakresie edukacji, zdrowia i administracji;
      • odnowy tkanki osadniczej ośrodków lokalnych i ponadlokalnych, oraz tworzeniu przestrzeni publicznych, będących miejscem koncentracji i aktywizacji społeczności lokalnych;

 

Tworzenie stref rekreacji dla mieszkańców województwa

  • budowę parków, zieleńców i ścieżek spacerowych oraz placów zabaw;
  • rozwój infrastruktury sportowo-rekreacyjnej, w tym zwłaszcza: zbiorników wodnych, basenów, hal sportowych, boisk, lodowisk, pól golfowych i kortów tenisowych, stadionów, ścieżek rowerowych

Priorytet 2. Aktywizacja mieszkańców gminy

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

Priorytet 4. Rewitalizacja społeczna, ekonomiczna i przestrzenna obszarów problemowych

Sfera infrastrukturalna

Priorytet 1. Modernizacja i rozbudowa infrastruktury drogowej

Polityka rozwoju i modernizacji obszarów wiejskich

  • poprawa warunków i jakości życia
    • poprawie dostępności komunikacyjnej obszarów wiejskich, m.in. poprzez rozwój ponadlokalnych i lokalnych systemów infrastruktury transportowej, rozwój transportu publicznego (z preferencjami dla północnych i północnowschodnich obszarów województwa), a także modernizację istniejącej sieci drogowej (m.in. remonty, odnowa nawierzchni), zwłaszcza dróg powiatowych istotnych dla powiązań wewnątrzregionalnych;
    • budowie i rozbudowie systemów wodociągowo-kanalizacyjnych, a także sukcesywnej sanitacji terenów o zabudowie rozproszonej, m.in. poprzez budowę przydomowych oczyszczalni ścieków;
    • rozwoju infrastruktury wodno-melioracyjnej, łagodzącej zagrożenia naturalne na obszarach wiejskich oraz przeciwdziałającej skutkom występowania zjawisk naturalnych, m.in. podtopieniom.

 

Priorytet 2. Poprawa jakości/wzmocnienie komunikacji publicznej

Priorytet 3. Rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska

 

 

 

3.3. Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 składa się z jedenastu osi priorytetowych. Cele, priorytety i działania zawarte w niniejszej Strategii wpisują się w Osie Priorytetowe i Priorytety inwestycyjne RPO WM. 

 

Tabela 21.  Matryca zgodności Priorytetów rozwoju ze z Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Mazowieckiego 2014-2020


Strategia Rozwoju Gminy Lubowidz

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020

Sfera gospodarcza

Priorytet  1. Rozwój infrastruktury gospodarczej umożliwiającej napływ inwestycji oraz wzmacniającej funkcjonowanie i współpracę małych i średnich przedsiębiorstw

Oś Priorytetowa I Wykorzystanie działalności badawczo-rozwojowej w gospodarce

 

Priorytety inwestycyjne

  • 1b Promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje, budowanie sieci współpracy pomiędzy firmami, ośrodkami naukowo-badawczymi, ośrodkami akademickimi w zakresie rozwoju produktów i usług, transferu technologii, innowacji społecznych i aplikacji z dziedziny usług publicznych, tworzenie sieci, pobudzanie popytu, klastrów i otwartych Zwiększona aktywność badawczorozwojowa przedsiębiorstw Nakłady sektora przedsiębiorstw na działalność B+R w relacji do PKB 39 innowacji poprzez inteligentną specjalizację (...), wspieranie badań technologicznych i stosowanych, linii pilotażowych, działań w zakresie wczesnej walidacji produktów i zaawansowanych zdolności produkcyjnych i pierwszej produkcji, w szczególności w dziedzinie kluczowych technologii (...)

 

Oś Priorytetowa III Rozwój potencjału innowacyjnego i przedsiębiorczości

 

Priorytety inwestycyjne

  • 3a Promowanie przedsiębiorczości, w szczególności poprzez ułatwianie gospodarczego wykorzystywania nowych pomysłów oraz sprzyjanie tworzeniu nowych firm, w tym również poprzez inkubatory przedsiębiorczości

Priorytet 2. Rozwój funkcji turystyczno-rekreacyjnej

Priorytet 3. Rozwój przemysłu w oparciu o przetwórstwo rolne i kooperację

Priorytet 4. Promocja gospodarcza gminy

Sfera społeczna

Priorytet 1. Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu

Oś Priorytetowa VI Jakość życia

 

Priorytety inwestycyjne

  • 9a Inwestycje w infrastrukturę zdrowotną i społeczną, które przyczyniają się do rozwoju krajowego, regionalnego i lokalnego, zmniejszania nierówności w zakresie stanu zdrowia, promowanie włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych oraz przejścia z usług instytucjonalnych do usług na poziomie społeczności lokalnych
  • 9b Wspieranie rewitalizacji fizycznej, gospodarczej i społecznej ubogich społeczności na obszarach miejskich i wiejskich

 

Oś Priorytetowa VIII. Rozwój rynku pracy

 

Priorytety inwestycyjne

  • 8i Dostęp do zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i osób biernych zawodowo, w tym długotrwale bezrobotnych oraz oddalonych od rynku pracy, także poprzez lokalne inicjatywy na rzecz zatrudnienia oraz wspieranie mobilności pracowników

 

Oś Priorytetowa IX. Wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem

 

Priorytety inwestycyjne

  • 9iv Ułatwianie dostępu do niedrogich, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej i usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym
  • 9v Wspieranie przedsiębiorczości społecznej i integracji zawodowej w przedsiębiorstwach społecznych oraz ekonomii społecznej i solidarnej w celu ułatwiania dostępu do zatrudnienia

 

Oś Priorytetowa X. Edukacja dla rozwoju regionu

 

Priorytety inwestycyjne

  • 10i Ograniczenie i zapobieganie przedwczesnemu kończeniu nauki szkolnej oraz zapewnianie równego dostępu do dobrej jakości wczesnej edukacji elementarnej oraz kształcenia podstawowego, gimnazjalnego i ponadgimnazjalnego, z uwzględnieniem formalnych, nieformalnych i pozaformalnych ścieżek kształcenia umożliwiających ponowne podjęcie kształcenia i szkoleni

Priorytet 2. Aktywizacja mieszkańców gminy

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

Priorytet 4. Rewitalizacja społeczna, ekonomiczna i przestrzenna obszarów problemowych

Sfera infrastrukturalna

Priorytet 1. Modernizacja i rozbudowa infrastruktury drogowej

Oś Priorytetowa IV Przejście na gospodarkę niskoemisyjną

 

Priorytety inwestycyjne

  • 4c Wspieranie efektywności energetycznej, inteligentnego zarządzania energią i wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w budynkach publicznych i w sektorze mieszkaniowym

 

Oś Priorytetowa V Gospodarka przyjazna środowisku

 

Priorytety inwestycyjne

  • 5b Wspieranie inwestycji ukierunkowanych na konkretne rodzaje zagrożeń, przy jednoczesnym zwiększeniu odporności na klęski i katastrofy i rozwijaniu systemów zarządzania klęskami i katastrofami

 

Oś Priorytetowa VII Rozwój regionalnego systemu transportowego

 

Priorytety inwestycyjne

  • 7b Zwiększanie mobilności regionalnej poprzez łączenie węzłów drugorzędnych i trzeciorzędnych z infrastrukturą TEN-T, w tym z węzłami multimodalny

Priorytet 2. Poprawa jakości/wzmocnienie komunikacji publicznej

Priorytet 3. Rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska

 

 

 

4.  ANALIZA SWOT

 

Analiza SWOT jest efektywną metodą pozwalającą na identyfikację słabych i silnych stron Gminy Lubowidz oraz szans i zagrożeń, jakie przed nią stoją. Analiza SWOT składa się z czterech grup czynników:

  • mocnych stron – uwarunkowań wewnętrznych, które stanową silne strony Gminy i które należycie wykorzystane sprzyjać będą jej rozwojowi;
  • słabych stron – uwarunkowań wewnętrznych, które stanowią słabe strony Gminy i które nie wyeliminowane utrudniać będą jej rozwój;
  • szans – uwarunkowań zewnętrznych, które nie są bezpośrednio zależne od zachowania społeczności Gminy, ale przy odpowiednio podętych przez nią działaniach, mogą sprzyjać rozwojowi Gminy Lubowidz;
  • zagrożeń – uwarunkowań zewnętrznych, które także nie są bezpośrednio zależne od zachowania społeczności Gminy, ale które mogą stanowić zagrożenia dla jej rozwoju.

W rezultacie SWOT jest użytecznym instrumentem pozwalającym na wielowymiarową ocenę aktualnego stanu Gminy oraz stanowi adekwatny punkt wyjścia do definiowania pożądanych kierunków rozwoju. W ten sposób przedmiotowa analiza ujawnia również obszary wymagające poprawy w funkcjonowaniu Gminy, a także wskazuje na niezbędne działania, których podjęcie pomoże osiągnąć ustalone priorytety

 

 

Sfera gospodarcza

 

Silne strony

Słabe strony

  • Potencjał do produkcji ekologicznej, możliwość rozwoju produktów klasy premium
  • Aktywność w zakresie produkcji rolnej i hodowli umożliwiająca szerszy rozwój przetwórstwa w tym sektorze
  • Duży udział sektora prywatnego w całej populacji lokalnych przedsiębiorstw
  • Walory naturalne gminy umożliwiające zwiększony napływ ruchu turystycznego i poprzez to stymulację lokalnego rozwoju gospodarczego
  • Aktywne nastawienie samorządu do inicjowania nowych inicjatyw w zakresie rozwoju gospodarczego
  • Wolne zasoby kapitału ludzkiego umożliwiające rozwój lokalnej działalności gospodarczej
  • Mała populacja lokalnych przedsiębiorstw i dominacja handlu oraz usług
  • Pogarszająca się aktywność ekonomiczna mieszkańców
  • Niska chłonność rynku lokalnego i ograniczona siła nabywcza gospodarstw domowych
  • Niemal zupełny brak instytucji otoczenia biznesu w gminie (z wyjątkiem banku)
  • Niskie zasoby kapitału własnego w gminie oraz brak większych inwestorów prywatnych
  • Niskie zasoby finansowe umożliwiające realizację większych projektów aktywizacji gospodarczej finansowych ze środków UE, w tym RPO 2014-2020
  • Niska atrakcyjność klimatu inwestycyjnego gminy
  • Brak wypromowanej specjalności produktowej gminy
    • Ograniczone możliwości stymulacji rozwoju gospodarczego przez lokalny samorząd
 

Szanse

Zagrożenia

  • Możliwość pozyskania środków finansowych w ramach RPO 2014-2020 na rozwój działalności gospodarczej
  • Możliwość wykorzystania walorów naturalnych gminy do specjalnej produkcji rolnej o wysokiej jakości ekologicznej
  • Rozwój dziedzin gospodarki związanych z opieką nad osobami starszymi
  • Wzrost zainteresowania społeczeństwa agroturystyką i ekoturystyką
  • Wsparcie szkół zawodowych poprzez system stypendialny
  • Uproszczenie systemu podatkowego, zwłaszcza dla MSP
  • Ułatwienia dla młodych osób rozpoczynających działalność gospodarczą
  • Niestabilny system prawny, w tym podatkowy
  • Wzrost obciążeń pracodawców składkami ZUS, wzrost kosztów pracy
  • Wzrost konkurencji ze strony sąsiednich gmin
  • Intensywna migracja siły roboczej do innych gmin
  • Rosnący deficyt budżetu państwa i związane z tym niebezpieczeństwo ograniczania wydatków publicznych na inwestycje
  • Negatywne przemiany demograficzne, wzrost liczby ludności w wieku poprodukcyjnym w relacji do osób w wieku przedprodukcyjnym mogą skutkować zakłóceniem rynku pracy
  • Eskalacja zjawisk recesyjnych w Europie i pogorszenie koniunktury gospodarczej w Polsce
 

 

 

 

Sfera społeczna

 

Silne strony

Słabe strony

  • Relatywnie korzystna struktura demograficzna gminy
  • Funkcjonowanie organizacji pozarządowej, której działalność ukierunkowana jest na rozwój społeczno-kulturalny gminy
  • Rozbudowana baza edukacyjna
  • Wyremontowane świetlice wiejskie umożliwiają tworzenie w nich miejsc aktywnego wypoczynku i spędzania czasu wolnego
  • Wysoki poziom motywacji i chęci do działania mieszkańców

 

  • Ujemne saldo migracji wewnętrznych
  • Ujemny przyrost naturalny
  • Problemy na rynku pracy - bezrobocie
  • Brak dostatecznej podaży ofert pracy na terenie gminy
  • Ubożenie społeczeństwa
  • Niewystarczający poziom edukacji, zwłaszcza w gimnazjach
  • Zbyt mała w stosunku do potrzeb oferta zajęć pozaszkolnych  
  • Niedostateczna podaż pozaszkolnych instytucji rozbudzających zainteresowania edukacyjne w kierunkach potrzebnych dla rozwoju
  • Słaby dostęp do opieki specjalistycznej opieki medycznej
  • Występowanie rodzin dysfunkcyjnych, zagrożonych patologiami  
  • Niska aktywność mieszkańców
  • Panujące antagonizmy pomiędzy wsiami
  • Brak centrum informacji dla NGO

 

Szanse

Zagrożenia

  • Dofinansowania z UE na szkolenia
  • Współpraca z NGO z sąsiednich gmin oraz regionalnych NGO
  • Wzrost środków unijnych, rządowych i wojewódzkich na aktywizację ludności oraz walkę z wykluczeniem społecznym
  • Tworzenie nowych miejsc pracy w organizacjach pozarządowych
  • Poprawa jakości kształcenia zarówno poprzez inwestycje w infrastrukturę edukacyjną jak i doskonalenie zawodowe nauczycieli
  • Zmiana w mentalności społeczeństwa: docenienie zarówno szkolnictwa zawodowego jak i potrzeby uczenia się przez całe życie
  • Promowanie przez władze wszystkich szczebli włączenia społecznego i walka z ubóstw
  • Recesja gospodarcza, wzrost bezrobocia
  • Migracja zarobkowa, odpływ młodych i wykształconych ludzi
  • Postępujący niż demograficzny, starzenie się społeczeństwa
  • Zniechęcenie społeczeństwa do aktywnych działań
  • Koncentracja służby zdrowia w miastach, likwidacja mniejszych ośrodków zdrowia
  • Zmniejszenie środków finansowych przekazywanych przez administrację rządową samorządom na realizację zadań ustawowych w sferze społecznej
  • Niestabilna polityka oświatowa
  • Niewystarczająca oferta kształcenia adresowana dla dorosłych (zwłaszcza w przypadku wzrostu zainteresowania szkolnictwem zawodowym)
  • Wzrost kosztów życia spowodowany wzrostem cen energii elektrycznej w wyniku dostosowaniem się sektora energetycznego do wymogów UE w zakresie zwiększenia udziału OZE w wytwarzanej energii
 

 

 

Infrastruktura i środowisko

 

Silne strony

Słabe strony

  • Położenie na stryku trzech województw
  • Dobra sieć dróg gminnych
  • Względnie dobre połączenie gminy z gminami sąsiednimi
  • Występowanie obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych
  • Znaczny udział terenów leśnych w powierzchni gminy
  • Rozwinięta sieć dróg
  • Niski poziom uprzemysłowienia na obszarze
  • Rozproszona struktura funkcjonalno-przestrzenna Gminy
  • Ograniczona dostępność sieci kanalizacyjnej
  • Nieszczelność szamb przydomowych, odprowadzanie nieczystości do rowów
  • Ograniczony poziom rozwoju infrastruktury teleinformatycznej
  • Jedynie dostateczny stan infrastruktury drogowej
  • Zagrożenie bezpieczeństwa pieszych na drogach
  • Niewystarczająca liczba  ścieżek rowerowych, chodników
  • Brak mieszkań socjalnych
  • Niska efektywność energetyczna budynków publicznych i mieszkalnych
  • Niezadawalający stan boisk szkolnych
  • Niewystarczająca liczba sal gimnastycznych
 

Szanse

Zagrożenia

  • Rozbudowa sieci gazowej
  • Rozbudowa dróg powiatowych i wojewódzkich
  • Wspieranie transformacji w kierunku gospodarki niskoemisyjnej we wszystkich sektorach
  • Budowa zbiornika retencyjnego
  • Dalsze pogorszenie stanu dróg
  • Lokalizacja uciążliwych dla środowiska inwestycji na obszarze Gminy i poza jej obszarem lecz mogących na nią niekorzystnie oddziaływać
  • Zbyt wysokie koszty ogrzewania ekologicznymi nośnikami energii

 

 

Przeprowadzona powyżej syntetyczna analiza SWOT wskazuje przede wszystkim na występowanie szeregu istotnych słabych stron Gminy Lubowidz. Zdiagnozowane deficyty ujawniają się w różnych sferach jej funkcjonowania i dotyczą zarówno tzw. czynników twardych (konkretnych atrybutów JST), jak również czynników miękkich (związanych z wizerunkiem Gminy).

Jednocześnie jednak Gmina Lubowidz posiada zauważalny potencjał rozwojowy oraz lokalne przewagi komparatywne, które właściwie wykorzystano mogą przesądzić o jej rozwoju w przyszłości. W rezultacie niezbędna jest nowa aktywna strategia władz Gminy koncentrująca się na wsparciu endogennego potencjału oraz przyciąganiu kapitału zewnętrznego (w tym środków strukturalnych) dla dynamizacji rozwoju. W obliczu zidentyfikowanych szans i zagrożeń proaktywne nastawienie władz Gminy wydaje się dzisiaj kluczowe dla inicjacji trwałych procesów rozwojowych.

Warto zauważyć, iż analiza SWOTwyraźnie ujawniła deficyty szczególnie w obszarze kapitału gospodarczego. Dlatego też ten obszar interwencji publicznej w Gminie Lubowidz wymaga szczególnej aktywności samorządu i wdrożenia nowych jakościowo inicjatyw rozwojowych w sferze gospodarczej. Wzmocnienie potencjału ekonomicznego będzie bowiem miało istotny i pozytywny wpływ na redukcję negatywnych tendencji w innych sferach funkcjonowania tej JST.

 

 

 

5.  STRATEGIA

5.1.            Wizja rozwoju

Rozwój Gminy Lubowidz musi mieć charakter zrównoważony łączący sferę ekonomiczną, społeczną i środowiskową. Celem nadrzędnym jest wzrost dobrobytu mieszkańców Gminy w wyniku przyspieszonego rozwoju gospodarczego, przy jednoczesnym zachowaniu walorów środowiskowych dla przyszłych pokoleń.

W tym celu należy efektywnie wykorzystywać wewnętrzne atuty Gminy i zwiększać jej atrakcyjność jako miejsca do życia i prowadzenia działalności gospodarczej. Równocześnie współpraca z otoczeniem powinna wzmocnić jakość świadczonych usług na rzecz mieszkańców i przedsiębiorców przy jednoczesnym zmniejszonym zużyciu wewnętrznych zasobów.

Realizacja niniejszej wizji powinna doprowadzić do osiągnięcia trwałej równowagi pomiędzy sferami przestrzenną, społeczną i gospodarczą, a tym samym zapewnić trwały rozwój Gminy Lubowidz. W związku z powyższym wizję rozwoju Gminy Lubowidz określono jako:

Zrównoważony i trwały rozwój wykorzystujący potencjał obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych, oparty na współdziałaniu i współdecydowaniu lokalnej społeczności.

Jednocześnie zaproponowano myśl przewodnią wokół której należałoby budować wizerunek Gminy.

Lubowidz Gmina Premium

W dalszej części dokumentu przedstawiono cele, priorytety i działania kluczowe dla realizacji Strategii, a poniżej zaprezentowano ich hierarchiczny układ.

 

 

 

 

WIZJA ROZWOJU

PRIORYTETY

PRZKŁADOWE PROJEKTY

DZIAŁANIA

CELE STRATEGICZNE

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wybór celów strategicznych, priorytetów i działań podporządkowany był celowi nadrzędnemu jakim jest wzrost poziomu życia mieszkańców Gminy Lubowidz. Do realizacji powyższego celu prowadzą różne drogi. W niniejszym dokumencie skoncentrowano się przede wszystkim na przełamywaniu barier ekonomicznych, społecznych i infrastrukturalnych hamujących rozwój Gminy. Uznano, że Gmina Lubowidz dysponuje endogenicznymi czynnikami rozwoju, jednak istniejące bariery nie pozwalają na wykorzystanie istniejącego potencjału. Koncentracja działań na kluczowych zagadnieniach, w połączeniu z kumulacją własnych i zewnętrznych środków finansowych pozwoli na efektywniejsze rozwiązanie problemów. Reasumując likwidacja barier uwolni wewnętrzny potencjał tkwiący w Gminie i umocni jej trwały i zrównoważony rozwoju.

 

 

5.2.            Cele strategiczne, priorytety, działania

 

Cel strategiczny 1

Trwały rozwój gospodarczy oparty na endogenicznym        potencjale gminy zgodny z zasadą zrównoważonego rozwoju

Priorytetem każdej gminy jest pełnienie funkcji służebnej wobec jej mieszkańców i dostarczanie społeczności lokalnej szeregu niezbędnych dóbr publicznych. W ten sposób w długim okresie możliwy jest systematyczny wzrost poziomu życia i dobrobytu na terenie danej JST.

Wypełnienie tej podstawowej misji nie jest jednak możliwe bez sprawnego i efektywnego systemu gospodarczego, który umożliwia rozwój potencjału Gminy. Silny i jednocześnie stabilny system gospodarczy zapewnia bowiem właściwe finansowanie wszystkich istotnych funkcji gminy, w tym także realizację celów społecznych, infrastrukturalnych czy kulturowych.

Współczesne warunki funkcjonowania gospodarczego gminy zdeterminowane są przez szereg zmiennych odnoszących się zarówno do procesów lokalnych, jak również do procesów o charakterze regionalnym i krajowym. Konsekwencją tego jest wzrastająca silnie konkurencja gmin o zasoby, wyrażająca się wolą pozyskania lub utrzymania kluczowych czynników rozwojowych (mieszkańców, inwestorów, turystów, funduszy). Z tego względu gminy powinny być zorientowane na utrzymywanie odpowiedniego poziomu konkurencyjności wobec innych jednostek samorządu terytorialnego. W tym kontekście należy zauważyć, że liczne badania empiryczne wskazują na fakt, iż aktywna rola władz gminy ma fundamentalne znaczenie dla dynamizacji lokalnego rozwoju gospodarczego oraz budowy trwałej pozycji konkurencyjnej. Jednocześnie właściwa aktywność władz gminy może przeciwdziałać groźbie jej marginalizacji gospodarczej w szerszym układzie regionalnym i krajowym oraz skutecznie stawić czoła pojawiającym się wyzwaniom. 

Rozwój gospodarczy Gminy Lubowidz rozumiany jest w niniejszym dokumencie strategicznym jako długofalowy proces przemian dokonujących się w lokalnym systemie ekonomicznym; dotyczy zarówno zmian ilościowych (np. wzrostu produkcji, zatrudnienia, inwestycji, dochodów), jak i towarzyszących im zmian o charakterze jakościowym (zmiany organizacji przedsiębiorstw i społeczeństwa). Rozwój gospodarczy warunkuje niemal bezpośrednio wzrost standardu życia oraz większe bezpieczeństwo publiczne, czyli zabezpiecza podstawę funkcjonowania gminy. Równocześnie lokalna gospodarka, aby się rozwijać musi ulepszać materialne i osobowe czynniki produkcji. Wymaga ciągłej akumulacji kapitału, nowych inwestycji, permanentnego doskonalenia ludzkich umiejętności i dokonywania postępu technicznego. Przyszłość Gminy zależna jest zatem w dużej mierze od efektywnie funkcjonującej i konkurencyjnej gospodarki. Jednocześnie zachodzące współcześnie procesy gospodarcze wymuszają inteligentną specjalizację obszaru. Szansę na rozwój mają te obszary, które włączą się w proces wymiany dóbr i usług oparty na jednoczesnym konkurowaniu i kooperowaniu.

Osiągnięcie zatem odpowiedniej konkurencyjności Gminy Lubowidz wymaga przyspieszonego rozwoju lokalnej gospodarki. Rozwój ten jest niezbędny, gdyż dzięki niemu zwiększą się zarówno wpływy do budżetu gminy, jak i dochody mieszkańców. W konsekwencji wzmocnieniu ulegną możliwości inwestycyjne Gminy oraz jej atrakcyjność inwestycyjna związana z chłonnością lokalnego rynku zbytu.

Należy zauważyć, iż rozwój ekonomiczny Gminy w dużej mierze zależy od czynników zewnętrznych, na które Gmina nie ma wpływu. Z tego względu racjonalne podejście do kwestii rozwojowych powinno być oparte na efektywnym wykorzystaniu posiadanego potencjału, w ramach istniejących uwarunkowań formalnoprawnych.

Uwarunkowania te (społeczno-gospodarczo-przestrzenne) determinowane m.in. endogennymi zasobami Gminy, a także tradycjami lokalnymi sprawiają, że rozwój Gminy Lubowidz powinien koncentrować się na realizacji zdefiniowanych priorytetów gospodarczych. Bazując na analizie endogennego potencjału Gminy kierunki rozwoju ekonomicznego powinny obejmować szczególne intensywne działania w trzech zasadniczych sferach: rozwój infrastruktury gospodarczej, rozwój funkcji turystyczno-rekreacyjnej oraz rozwój przemysłu rolno-spożywczego. To właśnie w tych sektorach Gmina Lubowidz powinna poszukiwać swoich naturalnych przewag komparatywnych. Jednocześnie wskazane działania muszą być wspierane przez aktywność promocyjną Gminy na polu gospodarczym. Eksponowanie walorów Gminy poprzez dotarcie z właściwym przekazem do zewnętrznych interesariuszy kreuje realne szanse na przyciąganie także zewnętrznych zasobów rozwojowych.

Kluczowym warunkiem osiągnięcia sukcesu na polu rozwoju gospodarczego Gminy jest także współpraca władz lokalnych z mieszkańcami i przedsiębiorstwami. Wszyscy interesariusze powinni partycypować w dążeniach na rzecz zwiększenia potencjału gminy oraz wykreowania nowych perspektywicznych filarów jej dalszego funkcjonowania. Dopiero wspólna odpowiedzialność i utożsamianie się z celami Gminy pozwoli na poprawę warunków życia oraz budowę stabilnych podstaw do rozwoju Gminy Lubowidz.

 

Priorytet 1. Rozwój infrastruktury gospodarczej umożliwiającej napływ inwestycji oraz wzmacniającej funkcjonowanie i współpracę małych i średnich przedsiębiorstw

Szerszy rozwój funkcji przemysłowej i usługowej oraz dynamizacja ekspansji ekonomicznej możliwa jest wyłącznie w połączeniu z rozbudową infrastruktury wpierającej przedsiębiorczość. Już działające w Gminie przedsiębiorstwa, a także nowe podmioty gospodarcze powinny mieć możliwość szerszego korzystania w swojej działalności operacyjnej z instytucji otoczenia biznesu. To infrastruktura rynkowa tworzy obecnie właściwą podstawę do utrzymania lokalnie firm, absorpcji podmiotów zewnętrznych na jej teren oraz skutecznie zachęca to tworzenia nowych przedsiębiorstw. W ten sposób możliwe staje się wykorzystanie w szerszym zakresie lokalnego potencjału przedsiębiorczości.

W rezultacie konieczne jest wdrożenie działań umożliwiających budowę lokalnego systemu wsparcia podmiotów gospodarczych poprzez wielowymiarową poprawę relacji gmina – przedsiębiorca. Gmina powinna wspierać m.in. dostępność usług doradczych na jej ternie, dystrybucję wszelkich istotnych dla przedsiębiorców informacji związanych z możliwością uzyskania wsparcia dla podmiotów gospodarczych, dostęp do finansowania zewnętrznego oraz usprawnić sam kontakt z przedsiębiorcami oraz ich obsługę formalną. Z uwagi na fakt, iż to podmioty gospodarcze przesądzają o sile lokalnego systemu gospodarczego, przedsiębiorstwa lokalne powinny mieć także możliwość artykułowania swoich potrzeb w relacjach z gminą poprzez realne konsultacje w władzami JST kluczowych dla nich kwestii.

Szczególnie ważne byłoby uruchomienie Punktu Obsługi Przedsiębiorców i Inwestorów, który mógłby realizować w określonej części przedstawione powyżej zadania.

Ponadto konieczne jest podjęcie działań zmierzających do zwiększenia podaży i jakości terenów inwestycyjnych na terenie Gminy. Niezwykle ważne są tutaj kwestie nie tylko lokalizacyjne, ale także formalno-prawne związane z zagospodarowaniem gruntów. Jednocześnie nakłady Gminy na uzbrojenie terenów inwestycyjnych znacząco podniosą ich atrakcyjność i pozwolą skrócić proces rozpoczynania działalności biznesowej.

Realizacja powyższych działań wymaga intensyfikacji prac na miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego, zwłaszcza na terenach przewidywanych pod inwestycje.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Wsparcie dla przedsiębiorstw i instytucji otoczenia biznesu świadczących usługi dla MŚP

  • Wspieranie usług doradczych dla przedsiębiorców i osób zamierzających podjąć działalność gospodarczą
  • Zwiększenie dostępu do instrumentów finansowych np. funduszy pożyczkowych i poręczeniowych
  • Rozwój systemu konsultacji władz Gminy z lokalnymi przedsiębiorcami
  • Opracowanie zasad kontaktu Urzędu Gminy z przedsiębiorstwami drogą elektroniczną (utworzenie listy mailingowej, przesyłanie wiadomości pocztą elektroniczną, Facebook)
  • Prezentacja projektów realizowanych przez Gminę oraz informacji o możliwościach wsparcia działalności gospodarczej na regularnych spotkaniach wiejskich w poszczególnych sołectwach
  • Stała akcja informacyjna związana z możliwościami pozyskania finansowania ze środków UE w ramach RPO, PROW i programów krajowych oraz szkolenia w zakresie pozyskiwania tych środków 

Działanie 2. Współdziałanie w tworzeniu infrastruktury wspierającej przedsiębiorczość

 

  • Utworzenie Punku Obsługi Przedsiębiorców i Inwestorów 
  • Opracowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i wybór lokalizacji terenów inwestycyjnych
  • Uporządkowanie i przygotowanie terenów inwestycyjnych, w tym uzbrojenie terenów inwestycyjnych w media, budowa/modernizacja układu komunikacyjnego terenu, promocja terenu inwestycyjnego
  • Zagospodarowanie budynków po zlikwidowanych zakładach na potrzeb Inkubatora Przedsiębiorczości
  • Utworzenie bazy firm doradczych zajmujących się pozyskiwaniem środków unijnych

 

 

 

Priorytet 2. Rozwój funkcji turystyczno – rekreacyjnej

Sektor usług turystycznych należy do bardzo dynamicznie rozwijających się sfer gospodarki, generując znaczące przychody w lokalnym systemie ekonomicznym. Wykorzystując naturalne walory Gminy Lubowidz (cenne obszary naturalne prawnie chronione, atrakcyjne walory przyrodnicze i krajobrazowe) konieczne jest podjęcie działań zmierzających do rozwoju tego sektora działalności gospodarczej na terenie gminy. W tym celu konieczne jest przede wszystkim przygotowanie (i potem wdrożenie) spójnego planu rozwoju turystyki w gminie jako jednego z kluczowych sektorowych dokumentów strategicznych.

Zaplanowanie odpowiedniej sekwencji działań w tym zakresie poprzez opracowanie wskazanego planu musi jednak zostać potem poparte nakładami (prywatnymi i publicznymi, w tym także z wykorzystaniem środków z UE) na rozwój adekwatnej infrastruktury turystycznej. Konieczna infrastruktura musi obejmować w Gminie Lubowidz zarówno inwestycje materialne, jak również właściwą obudowę informacyjną i wsparcie promocyjne.

Zadania Gminy będą koncentrować się przede wszystkim na rozwoju publicznych urządzeń infrastruktury turystyczno-rekreacyjnej. Działania te powinny zmierzać do poszerzenia zakresu funkcjonalnego oraz dostępności i jakości już istniejącej infrastruktury oraz skoordynowanej budowie nowych urządzeń. Wskazane jest powstanie szlaków turystycznych przystosowanych do wędrówek pieszych, rowerowych i konnych łączących zabytki kultury materialnej zlokalizowane na obszarze Gminy. Wzdłuż szlaków należy wybudować obiekty małej architektury dające możliwość wypoczynku i schronienia. W celu rozwoju szlaków turystycznych wykorzystać można drogi gruntowe obecnie eksploatowane przede wszystkim przez rolników.

Ponadto już istniejące na terenie Gminy obiekty dziedzictwa materialnego wymagają nakładów na ich utrzymanie oraz wzmocnienie użyteczności dla ruchu turystycznego. Rewitalizacja powinna także objąć parki wiejskie, tak aby mogły odzyskać funkcje rekreacyjną oraz integrować miejscową społeczność. Jednocześnie w miejscach newralgicznych powinny zostać zlokalizowane parkingi oraz stojaki na rowery.

Należy także wyeksponować fakt, iż specyfika Gminy (w tym jej atrakcyjne zasoby) w naturalny sposób implikuje konieczność wsparcia szczególnie agroturystyki i ekoturystyki. Zaznaczyć należy, że oferta winna być skierowana przede wszystkim do ludzi preferujących wypoczynek z dala od głównych szlaków turystycznych. Masowy charakter może przybrać turystyka weekendowa związana z rajdami i wycieczkami rekreacyjno-kulturalnymi. Rozwój agroturystyki i ekoturystyki przyczyni się do wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich i pomoże w restrukturyzacji rolnictwa w Gminie.

Rozwój turystyki powinien doprowadzić do rozwoju produkcji zaspokajającej potrzeby odwiedzających, a bazującej na miejscowych zasobach. Oferta turystyczna musi być wzbogacona przez lokalne produkty powstające w gospodarstwach rolnych. Gospodarstwa winny poszerzyć swoją ofertę o własną produkcję wyrobów spożywczych. Dodatkowo wsparte zostanie rzemiosło wiejskie, zaniedbane w procesie przemian. Reaktywacja rzemiosła wiejskiego połączona z rozwojem gospodarstw rolnych powinna doprowadzić do specjalizacji gospodarczo-turystycznej poszczególnych miejscowości, a ostatecznie do ukształtowania się wiosek tematycznych. Każda z wiosek tematycznych powinna nawiązywać do jednego z wiodących tematów związanych z tradycją Gminy. Doprowadzi to w przyszłości do powstania sieci miejscowości mającej walory zarówno wypoczynkowe jak i edukacyjne, skutecznie zabiegającej o zainteresowanie zwłaszcza dzieci i młodzieży. Wskazane jest również utworzenie muzeum tradycyjnego rolnictwa

Uzupełnieniem postulowanych działań w zdefiniowanym obszarze jest konieczność wykreowania łatwo identyfikowalnego i rozpoznawalnego produktu turystycznego Gminy Lubowidz. W oparciu o dziedzictwo materialne i kulturowe możliwe jest również opracowanie unikalnej wartości (produktu) dla odwiedzających Gminę turystów.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Opracowanie Planu rozwoju turystyki w Gminie

 

  • Zdefiniowanie kierunków rozwoju turystyki w Gminie
  • Utworzenie Gminnej Sieci Informacji Turystycznej

Działanie 2. Rozwój infrastruktury turystycznej

 

  • Rozbudowa infrastruktury turystycznej związanej z rzeką Wkrą
  • Budowa zintegrowanych szlaków turystycznych – rowerowych, pieszych i kajakowych
  • Rozwój infrastruktury turystycznej – obiektów małej architektury, ławek, stojaków na rowery, zadaszonych miejsc przeznaczonych na odpoczynek, miejsc przystosowanych do grillowania i zabaw przy ognisku
  • Umieszczenie informacyjnych tablic turystycznych w poszczególnych miejscowościach i na trasach turystycznych zawierających informacje o historii miejsca i jego walorach przyrodniczych
  • Budowa punktów widokowych i zadaszeń
  • Budowa ścieżek zdrowia i siłowni plenerowych
  • Wsparcie dla rozwoju bazy noclegowej i gastronomicznej

 

Działanie 3. Renowacja obiektów dziedzictwa materialnego

 

  • Uporządkowanie i przebudowa przestrzeni publicznej
  • Wsparcie dla renowacji obiektów dziedzictwa materialnego

Działanie 4. Wsparcie dla gospodarstw agroturystycznych i ekoturystycznych

 

  • Szkolenia na temat wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich i alternatywnych kierunków działalności gospodarczej prowadzonej przez gospodarstwa rolne
  • Wspieranie działań na rzecz rozwoju rolnictwa ekologicznego
  • Wspieranie przedsiębiorczości z zakresu agroturystyki i ekoturystyki
  • Wydanie folderu promującego walory turystyczne Gminy oraz zawierającego informacje o gospodarstwach agroturystycznych
  • Utworzenie strony Internetowej umożliwiającej prezentacje oferty agro i ekoturystycznej Gminy

Działanie 5. Utworzenie pilotażowej wioski tematycznej w oparciu o tradycje i produkty lokalne

  • Utworzenie skansenu tradycyjnego rolnictwa i tradycyjnych zawodów
  • Reaktywacja zawodów tradycyjnych i budowa ścieżki „Szlakiem ginących zawodów wiejskich”

Działanie 6. Organizacja imprez o charakterze ponadlokalnym, bazujących na tradycji i specyfice gminy

 

  • Ogłoszenie konkursu na produkty lokalne, przyszłe wizytówki Gminy
  • Wybór produktu lokalnego - wizytówki Gminy
  • Ustanowienie święta związanego z produktem lokalnym np. DZIEŃ JAJKA

 

 

Priorytet 3. Rozwój przemysłu w oparciu o przetwórstwo rolne i kooperację

Biorąc pod uwagę profil Gminy Lubowidz oraz jej tradycje należy wspierać dalszy rozwój w zakresie produkcji rolnej (roślinnej i zwierzęcej) oraz przetwórstwa. Szczególnie istotne jest zdynamizowanie projektów rozwijających potencjał przetwórczy z uwagi na fakt, iż będzie on zwiększał znacząco wartość dodaną generowaną na obszarze Gminy. W ten sposób wzmocni to ogólną pozycję konkurencyjną Gminy Lubowidz. W tym kontekście ważne jest również określenie wiodących specjalizacji Gminy oraz konsekwentne ich rozwijanie.

Z uwagi na obserwowane rozdrobnienie gospodarstw rolnych w Gminie Lubowidz pożądane będą także działania zmierzające do rozwoju sieciowych form współpracy w sektorze produkcji rolnej. Wykreowanie klastrów umożliwi redukcję kosztów produkcji i kosztów transakcyjnych, indukcję szeregu efektów synergicznych oraz wzrost komplementarności lokalnego systemu gospodarczego. W rezultacie możliwe stanie się osiągnięcie większej opłacalności produkcji rolnej i zwiększenie przychodów gospodarstw rolnych.

W tym kontekście przydatne byłoby również wykreowanie lokalnej specjalności rolnej (produktu), który w połączeniu z efektywnymi działaniami z zakresu marketingu terytorialnego mógłby wzmocnić atrakcyjność turystyczną Gminy, a zatem jej drugi ważny filar rozwoju ekonomicznego. Ponadto wykorzystując fakt, iż znacząca część powierzchni Gminy jest objęta ochroną prawną, wykreowanie produktu rolnego mieszczącego się w ramach produkcji ekologicznej umożliwiłoby Gminie włączenie się w coraz silniejszy (i zyskowny) trend konsumpcyjny.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Rozwój przemysłu sektora rolno-spożywczego

 

  • Zdefiniowanie preferowanych kierunków rozwoju przemysłu rolno-spożywczego
  • Wyznaczenie obszarów przeznaczonych pod rozwój ferm
  • Rozwój ekologicznej produkcji rolnej jako wizytówki Gminy
  • Wykreowanie produktów w klasie Premium
  • Ulgi w podatku od nieruchomości dla nowo powstających i istniejących przedsiębiorstw

Działanie 2. Wsparcie dla sieciowani i inicjatyw klastrowych

 

  • Opracowanie zasad wsparcia dla przedsiębiorstw branży przetwórstwa rolnego
  • Podjęcie działań wspierających tworzenie Grup Producenckich
  • Wspieranie sieciowania przedsiębiorstw z branży rolno-spożywczej

 

Priorytet 4. Promocja gospodarcza Gminy

W obecnych warunkach gospodarowania oraz konkurowania JST fundamentalnego znaczenia nabiera promocja gospodarcza Gminy jako kluczowy element marketingu terytorialnego. Działania w tej sferze mają istotny wpływ na wzmocnienie szans na trwały rozwój oraz przyciąganie zewnętrznych zasobów rozwojowych. W rezultacie celem promocji jest właściwa prezentacja walorów Gminy oraz przekonanie interesariuszy zewnętrznych do ulokowania swoich aktywów na jej terenie. Działania promocyjne są zatem rodzajem przemyślanej strategii komunikowania się Gminy zarówno z otoczeniem zewnętrznym (inwestorzy spoza gminy, turyści), jak również z już operującymi tutaj podmiotami gospodarczymi oraz mieszkańcami.

Aktywność promocyjna Gminy Lubowidz musi obejmować adekwatne i kreatywne działania informacyjne umożliwiające łatwiejsze prowadzenie działalności gospodarczej oraz pozyskanie zewnętrznych inwestorów do lokalnego systemu gospodarczego. Konieczne jest także włączenie władz Gminy w szersze (powiatowe i regionalne) inicjatywy oraz przedsięwzięcia promocyjne.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Promocja oferty gospodarczej gminy

 

  • Utworzenie internetowej bazy ofert gospodarczych i inwestycyjnych
  • Przygotowanie, dystrybucja i promocja ofert inwestycyjnych
  • Współpraca w realizacji działań promocyjnych z władzami powiatowymi i regionalnymi
  • Organizacja wizyt w Gminie potencjalnych inwestorów

Działanie 2. Udział w misjach gospodarczych organizowanych przez władze regionalne i agencje rozwoju przedsiębiorczości

 

  • Udział w misjach gospodarczych organizowanych przez władze regionalne oraz agencje rozwoju regionalnego
  • Promocja Gminy w gminach partnerskich

Działanie 3. Utrwalenie wizerunku gminy przyjaznej przedsiębiorcom

 

  • Udział w konkursach i rankingach
  • Współpraca z NGO i przedsiębiorstwami w utrwalaniu wizerunku Gminy
  • Organizacja z udziałem przedsiębiorców „Dnia Przedsiębiorcy” – prezentacja osiągnięć lokalnych przedsiębiorców, połączona z częścią artystyczną

 

 

Cel strategiczny 2

Wzrost poziomu życia mieszkańców w oparciu o współdziałanie i oddolną aktywność

Podstawowym zadaniem przed jakim stają władze gminne jest określenie zakresu w jakim powinny one prowadzić bezpośrednią politykę na rzecz wzrostu poziomu życia mieszkańców, a w jakim ich rola winna ograniczać się do współpracy i wspierania działań oddolnych. Podejmując niniejszą decyzję należy mieć na uwadze fakt, że zaspokajanie zbiorowych potrzeb mieszkańców nie może ograniczać się wyłącznie do zwiększania ilości i jakości świadczonych usług publicznych, gdyż może to prowadzić do negatywnych skutków takich jak: bierność, apatia, postawy roszczeniowe.

Warunkiem powodzenia działań w sferze społecznej jest współpraca władz lokalnych z mieszkańcami i przedsiębiorcami przejawiająca się współdziałaniem wszystkich aktorów gminnych. Mieszkańcy, a także przedsiębiorcy muszą również wziąć na siebie cześć odpowiedzialności związanej z kierunkami przyszłych działań.

Kluczowym zadaniem służącym realizacji niniejszego celu strategicznego będzie budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu.

Rozwój infrastruktury społecznej wymaga kompleksowych działań zmierzających do budowy, rozbudowy i modernizacji budynków i budowli pełniących funkcje edukacyjne, wychowawcze, zdrowotne, kulturalne, sportowe, rekreacyjne i socjalne. Jednocześnie w wyniku podjętych działań powinna nastąpić poprawa zagospodarowania przestrzeni publicznej w Gminie i oddanie jej do użytkowania mieszkańcom.

Realizacja niniejszego celu strategicznego wymaga przede wszystkim dokonania inwentaryzacji posiadanej bazy szkolno-wychowawczej, a następnie podjęcia działań zmierzających do jej efektywniejszego wykorzystania. W tym celu powinno się dążyć do modernizacji istniejących obiektów, a w rezultacie do podniesienia ich standardu. Należy przede wszystkim dostosować wybrane pomieszczenia do potrzeb najmłodszych dzieci.

Równocześnie, modernizacji infrastruktury oświatowo-wychowawczej powinna towarzyszyć budowa i rewitalizacja funkcjonujących przy powyższych obiektach sal gimnastycznych, placów zabaw i boisk. Realizacja niniejszych inwestycji nie tylko poprawi dostępność uczniów do placów zabaw i infrastruktury sportowej ale także stworzy miejsca w których będą mogli spotykać się mieszkańcy wsi.

Miejsca o charakterze rekreacyjno-sportowym, w miarę istniejących potrzeb powinny także powstawać poza placówkami edukacyjnymi. Ważne jest również, aby już istniejące obiekty podane zostały modernizacji. 

Osiągnięcie ładu społeczno-gospodarczego w duchu zrównoważonego rozwoju  będzie trudne bez inwestycji prowadzących do rozbudowy szlaków rowerowych, pieszych, konnych i wodnych. Wzdłuż szlaków powinny powstać obiekty małej architektury dające możliwość wypoczynku i schronienia.

Rozwijając infrastrukturę społeczną należy dążyć do powiększenia zasobu mienia komunalnego. Konieczna będzie rewitalizacja posiadanych zasobów prowadząca do poprawy estetyki miejscowości. Jednocześnie rewitalizacja wesprze działania zmierzające do uporządkowania przestrzeni wiejskiej.

Miarą rozwoju cywilizacyjnego społeczeństwa jest stosunek władz/mieszkańców do grup zagrożonych wykluczeniem ekonomicznym, społecznym i technologicznym. Troska o słabszych, zapewnienie im godziwych warunków życia jest powinnością władz wszystkich szczebli. Zachodzące przemiany demograficzne sprawiają, że opieka nad ludźmi starszymi staje się istotnym wyzwaniem przed jakim stają lokalne społeczności. Celem działań powinien być rozwój systemu opieki dziennej nad osobami starszymi. Działania w omawianym zakresie pozwolą m.in. zagospodarować istniejącą infrastrukturę komunalną.

Istotą prawidłowo realizowanego rozwoju lokalnego jest jego oparcie na współdziałaniu i oddolnej aktywności mieszkańców. Niestety niebezpiecznym zjawiskiem obserwowanym w Polsce jest zanik więzi międzyludzkich. Dominujący indywidualizm sprawia, że ludzie nie chcą angażować się w życie miejscowości, w której mieszkają. Priorytetem będzie pogłębienie integracji społecznej mieszkańców gminy poprzez ich aktywizację wokół wspólnych wartości i celów.

Fundamentem trwałego rozwoju jest sprawnie funkcjonujący system edukacji. Umożliwia on zdobycie kwalifikacji niezbędnych do funkcjonowania na zmieniającym się rynku pracy. Dla zapewnienia wysokiej jakości usług edukacyjnych, Gmina Lubowidz powinna podejmować działania zmierzające zarówno do modernizacji infrastruktury edukacyjnej, jak również do wzmocnienia oferty poprzez rozszerzenie dostępnych zajęć edukacyjnych.

Realizując niniejszy cel strategiczny Gmina podejmie również działania usprawniające przepływ informacji pomiędzy instytucjami publicznymi a mieszkańcami. Kluczowym zadaniem będzie utworzenie Punktu Informacyjnego, w którym mieszkańcy otrzymają informację na temat najistotniejszych działań podejmowanych przez Gminę i podległe jej jednostki. Ważne będzie także dalsze udoskonalenie komunikacji za pomocą Internetu.

Gmina Lubowidz aktywnie będzie uczestniczyć w działaniach prozdrowotnych i proekologicznych. Skoordynowana profilaktyka zdrowotna pozwoli nie tylko określić stan zdrowia dzieci i młodzieży ale również będzie punktem wyjścia do wskazania dalszych działań. Powinno nastąpić nasilenie działań promujących zdrowy tryb życia wśród dzieci i rodziców oraz rozwój systemu zajęć korekcyjnych.

Jednym z ważnych wyzwań jakie poruszono w niniejszej strategii jest konieczność rewitalizacji społeczności zagrożonych wykluczeniem. Na obszarach problemowych, na których nastąpiła kumulacja negatywnych zjawisk przeprowadzić należy kompleksową rewitalizację obejmującą zarówno sferę przestrzenno-infrastrukturalną, jak i społeczno-ekonomiczną. W wyniku podjętych działań powinna wzrosnąć atrakcyjność tych obszarów jako miejsc do życia i prowadzenia działalności gospodarczej.

 

Priorytet 1. Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu

Rozwój infrastruktury społecznej wymaga uwzględnienia szerokiego spektrum potrzeb do których zaliczyć należy inwestycje w infrastrukturę przedszkolną, szkolną, kulturalno-rozrywkową, sportową, rekreacyjną i mieszkaniową. Inwestycje te nie tylko powinny ułatwić dostęp mieszkańcom Gminy do infrastruktury społecznej ale również zracjonalizować koszty korzystania z niej. Powinny one również pomóc w uporządkowaniu i zagospodarowaniu przestrzeni publicznej.

Kluczowe inwestycje w sferze infrastruktury społecznej winny doprowadzić do rozwoju szeroko rozumianej infrastruktury edukacyjno-wychowawczej. Pamiętać należy, że ważnym czynnikiem decydującym o posiadaniu dziecka jest dostęp do opieki nad małymi dziećmi, dlatego bardzo ważne jest dostosowanie obecnych przedszkoli do opieki nad najmłodszymi dziećmi oraz wspieranie oddolnych inicjatyw w zakresie opieki nad dziećmi do lat trzech. Realizacja niniejszego priorytetu wymaga rozwoju infrastruktury, dostosowanej do opieki nad najmłodszymi dziećmi. Dostęp do powyższej infrastruktury umożliwi podjęcie zatrudnienia przez oboje rodziców, a tym samym przyczyni się do wzrostu zamożności lokalnej społeczności.

Inwestycje w rozwój infrastruktury społecznej powinny przede wszystkim koncentrować się na modernizacji istniejących obiektów oświatowych i kulturalnych. Modernizacja pozwoli m.in. przystosować pomieszczenia do potrzeb najmłodszych dzieci. Przebudowie/rozbudowie obiektów oświatowych towarzyszyć powinna budowa/modernizacja sal gimnastycznych, boisk sportowych oraz placów zabaw. 

Place zabaw i boiska sportowe powinny zostać zaopatrzone w nowe urządzenia umożliwiające wszechstronne korzystanie z nich. Ze wspomnianej infrastruktury korzystać będą dzieci, młodzież, a także dorośli mieszkańcy. Poza czasem pracy szkół i przedszkoli powyższa infrastruktura pełnić może funkcje integrującą  mieszkańców. Place zabaw i boiska sportowe, w miarę istniejących potrzeb powinny także powstawać poza placówkami edukacyjnymi. Natomiast już istniejące obiekty należy modernizować, tak aby spełniały należycie swoje funkcję, przy zachowaniu norm bezpieczeństwa.

Kluczowe znaczenia ma pełne wykorzystanie potencjału biblioteki publicznej. Biblioteka gminna wraz z filiami powinna pełnić rolę nowoczesnego centrum dostępu do wiedzy i kultury. Wymagane jest podjęcie działań dążących do tego, aby stała się ona ośrodkiem życia społecznego, miejscem gdzie będą organizowane spotkania z ciekawymi ludźmi, nie tylko pisarzami i autorami książek, ale również artystami, podróżnikami. W spotkaniach tych powinny uczestniczyć nie tylko dzieci i młodzież ale również dorośli mieszkańcy Gminy. Biblioteka może stać się również miejscem organizowania różnych wystaw, na których prezentowane będą np. obrazy i fotografie miejscowych artystów oraz wyroby miejscowego rzemiosła artystycznego.

Realizacja powyższego priorytetu wymaga również inwestycji w budowę i modernizację świetlic wiejskich. Obiekty te pełnią na obszarach wiejskich funkcję centrów wsi. W świetlicach realizowane są zajęcia kulturalne, rozrywkowe i odbywają się w nich również spotkania i zebrania lokalnej społeczności. Świetlice wykorzystywane są również na potrzeby funkcjonowania miejscowych organizacji pozarządowych. Z uwagi na swoje znaczenie ogólnodostępne świetlice powinny stać się powszechne w miejscowościach Gminy Lubowidz. Świetlice te należy również przystosować do potrzeb dzieci i młodzieży, które powinny spędzać tam wolny czas, zwłaszcza w czasie i urlopów i ferii szkolnych. Wymaga to zatrudnienia animatorów kultury, których zadaniem będzie organizowanie czasu wolnego dzieciom i młodzieży szkolnej w czasie pozaszkolnym. 

Działania powyższe powinny koncentrować się nie tylko na organizacji czasu wolnego dzieci i młodzieży ale również osób starszych. Osoby starsze mogłyby również spędzać czas z dziećmi co dodatkowo wpłynęłoby na integracje tych osób ze społecznością lokalną.

Do działań realizowanych w ramach niniejszego priorytetu zaliczyć należy także zagospodarowanie istniejącej oraz budowę nowej infrastruktury na potrzeby obsługi lokalnej społeczności, w tym modernizację małych placów zabaw w poszczególnych miejscowościach oraz zagospodarowywanie nieużytkowanych terenów na place zabaw, boiska i miejsca, gdzie będą mogli spędzać czas wolny także starsi mieszkańcy miejscowości Gminy.

W przyszłości  istotne znaczenie może mieć budowa mieszkań socjalnych i chronionych. Adresatem przedsięwzięcia będą osoby o najniższych dochodach oraz osoby, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują wsparcia. Inwestycje w mieszkania socjalne powinny mieć charakter rozproszony, tak aby nie kumulować ewentualnych negatywnych zjawisk na małej przestrzeni. Jednocześnie standard i lokalizacja mieszkań chronionych powinny zapewnić warunki samodzielnego funkcjonowania w środowisku, w tym integrację ze społecznością lokalną.

Działania w ramach niniejszego priorytetu winny dążyć do zapewnienia godnego życia grupom zagrożonym marginalizacją, w tym seniorom i osobom niepełnosprawnym. Przyjęte rozwiązania powinny zmierzać do rozwoju systemu opieki dziennej nad osobami potrzebującymi wsparcia. W perspektywie długoterminowej należy rozważyć możliwość uruchomienia publicznego lub niepublicznego ośrodka sprawującego opiekę dzienną. Sytuacja taka umożliwi aktywizację zawodową osób, które dotychczas były wyłączone z rynku pracy, gdyż sprawowały stałą opiekę nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi.

Działania niniejsze powinny zostać połączone z inwestycjami w infrastrukturę służby zdrowia, tak aby  poprawić dostępność oraz jakość usług świadczonych przez zakłady podstawowej opieki medycznej. Większy nacisk powinien zostać położony na dostęp do specjalistów oraz opieki ze strony wykwalifikowanych pielęgniarek.

Inwestycje w rozwój infrastruktury społecznej winny obejmować również budowę i modernizacje infrastruktury sportowej. Realizacja tego działania wymaga budowy i modernizacji boisk sportowych zlokalizowanych poza placówkami oświatowymi, a należących do powołanych do tego celu organizacji pozarządowych

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Budowa i modernizacja obiektów oświatowych i kulturalnych

 

  • Identyfikacja aktualnych i przyszłych potrzeb edukacyjnych
  • Modernizacja istniejących obiektów oświatowych
  • Budowa/modernizacja sal gimnastycznych
  • Budowa boiska wielofunkcyjnego
  • Modernizacja boisk przyszkolnych
  • Modernizacja przyszkolnych placów zabaw
  • Przekształcenie biblioteki gminnej wraz z filiami w nowoczesne centra dostępu do wiedzy, kultury oraz ośrodki życia społecznego.

Działanie 2. Poprawa infrastruktury umożliwiająca wzrost dostępność miejsc opieki dla najmłodszych dzieci

 

  • Dostosowanie obecnych przedszkoli do opieki nad najmłodszymi dziećmi
  • Wspieranie oddolnych inicjatyw w zakresie opieki nad dziećmi do lat 3

Działanie 3. Budowa i modernizacja świetlic wiejskich

 

  • Modernizacja świetlic wiejskich i poprawa ich wielofunkcyjności
  • Animatorzy kultury

Działanie 4. Zagospodarowanie istniejącej oraz budowa nowej infrastruktury na potrzeby obsługi lokalnej społeczności

 

  • Identyfikacja potrzeb w zakresie dziennej opieki nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi
  • Modernizacja małych placów zabaw w poszczególnych sołectwach
  • Wsparcie dla oddolnych inicjatyw zmierzających do zagospodarowania nieużytkowanych terenów na place zabaw
  • Poszerzanie zasobów mieszkań socjalnych i chronionych.

 

Działanie 5. Budowa/modernizacja infrastruktury sportowej

 

  • Budowa i modernizacja boisk sportowych zlokalizowanych poza placówkami oświatowymi
  • Wspieranie budowy/rozbudowy infrastruktury sportowej należącej do organizacji pozarządowych

 

 

Priorytet 2. Aktywizacja mieszkańców gminy

We współczesnym świecie kluczowe znaczenie ma aktywność lokalnej społeczności. Wynika ona z poziomu kapitału społecznego, a ten jest jednym z najważniejszych endogenicznych czynników rozwoju lokalnego.

Gmina powinna wpierać wszelkie inicjatywy społeczno-kulturalne służące aktywizacji, a tym samym również integracji jej mieszkańców. Aktywizacja musi objąć także dotychczas biernych mieszkańców, mniej skłonnych do angażowania się w życie lokalnej społeczności. Nowe możliwości jakie daje współdecydowanie o losach Gminy i miejscowości może sprawić, że nastąpi pełniejsza integracja społeczna mieszkańców Gminy, a ich doświadczenie i kwalifikacje wykorzystane zostaną dla dobra ogółu. Realizacja tych działań wymaga stworzenia budżetu obywatelskiego w oparciu o budżety sołeckie. Mieszkańcy w głosowaniu wskazaliby na jakie cele przeznaczona zostałoby część środków budżetowych Gminy. Korzystając także ze wsparcia władz gminnych mieszkańcy powinni w większym zakresie angażować się w organizację wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych.

Odzwierciedleniem aktywności społecznej jest rozwój organizacji pozarządowych (NGO), w tym fundacji i stowarzyszeń. Organizacje pozarządowe działają blisko społeczeństwa, a tym samym mogą sprawnie i efektywnie realizować wybrane zadania publiczne. Sprawują one również nadzór nad zasadnością wydawania środków publicznych. W rezultacie są one kluczowym ogniwem rozwoju społeczno-gospodarczego w skali lokalnej, jednocześnie przez wspólne działania integrują miejscową społeczność. Na terenie gminy Lubowidz powinien powstać inkubator NGO, w ramach którego szkoleni będą przyszli liderzy.

Wsparcie Gminy powinny otrzymać także lokalne grupy działania (LGD). Władze Gminy będą aktywnie uczestniczyć w pracach LGD, nie będą jednak uzurpować sobie prawa do narzucania rozwiązań pozostałym członkom. Tym samym zostanie uszanowana oddolność działań i swoboda w wyborze kierunków rozwoju.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Wspieranie inicjatyw zmierzających do wzrostu współodpowiedzialności mieszkańców za rozwiązywanie problemów w gminie

 

  • Rozwój budżetu obywatelskiego w oparciu o budżety sołeckie
  • Utworzenie Inkubatora NGO, oraz szkoły liderów lokalnych
  • Organizacja i wspieranie wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych organizowanych przez jednostki
  • Wspieranie i rozwój inicjatyw społeczno-kulturalnych służących integracji mieszkańców gminy

Działanie 2. Aktywne uczestnictwo w programach LGD

  • Wspieranie istniejących LGD
  • Promowanie idei LGD
  • Delegowanie kompetencji z zakresu usług publicznych na rzecz LGD

 

 

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

Sprawny system edukacji jest fundamentalnym warunkiem rozwoju społeczeństwa. Umożliwia on zdobycie kwalifikacji niezbędnych do funkcjonowania we współczesnym świecie. Sprawny system edukacji jest także warunkiem koniecznym dla budowy gospodarki opartej na wiedzy. Edukacja jest procesem ciągłym, trwającym przez całe życia, dlatego też tak istotne jest zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych na wszystkich szczeblach kształcenia.

Dla zapewnienia wysokiej jakości usług edukacyjnych, Gmina Lubowidz działając w ramach obowiązującego prawa, powinna zapewnić adekwatną do współczesnych potrzeb infrastrukturę edukacyjną oraz realizować zróżnicowany program edukacyjny, poprzez rozwijanie oferty zajęć uzupełniających. Celem programu powinno być nie tylko zdobycie „twardych umiejętności” ale również rozwinięcie kompetencje „miękkich” (społecznych). Ważna będzie także promocja takich zachowań jak: zaangażowanie w życie gminy, odpowiedzialność za miejsce zamieszkania.

Osiągnięcie sukcesu edukacyjnego, wymaga dalszej kontynuacji działań wspierających realizację zajęć dodatkowych, rozwijających zainteresowania uczniów. Należy rozwijać postawy przedsiębiorcze wśród uczniów, czemu powinny służyć praktyczne zajęcia z przedsiębiorczości, w trakcie których uczniowie rozwiązywaliby konkretne problemy ekonomiczno-prawne. 

Gmina powinna otoczyć szczególną opieką dzieci i młodzież o wybitnych uzdolnieniach i promować talenty m.in. poprzez organizowanie konkursów.

Ważnym elementem dodatkowej edukacji, jest poprawa świadomości ekologicznej uczniów, czemu mogą służyć zajęcia terenowe na których dzieci i młodzież naocznie przekonają się o stanie środowiska naturalnego w Gminie.

Stan środowiska naturalnego wpływa w zasadniczy sposób na jakość życia. Potrzebne są niestety również działania eliminujące niepożądane zjawiska. Przedsięwzięcia te powinny przebiegać dwutorowo, obok inwestycji w infrastrukturę należy realizować  działania zmierzające do zwiększenia świadomości ekologicznej mieszkańców, która powinna doprowadzić do eliminacji nielegalnego wywozu odpadów komunalnych, ograniczenia praktyki odprowadzania ścieków do wód i gruntu, a także spalania w przydomowych paleniskach odpadów.

Przeprowadzona diagnoza sytuacji społeczno-gospodarczej Gminy Lubowidz wykazała rozdźwięk pomiędzy stanem faktycznym a wiedzą mieszkańców Gminy na temat istniejącej sytuacji. Z powyższego wynika konieczność rozwoju działań informacyjnych dotyczących funkcjonowania Gminy i realizowanych projektów. Wskazane byłoby utworzenie stałego Punktu Informacyjnego na terenie Urzędu Gminy, w którym mieszkańcy uzyskaliby kompleksowe informacje na tematy związane z funkcjonowaniem Gminy. 

Ponadto w tym zakresie należy wykorzystać atuty związane z nowoczesną technologią informacyjną (Internet, sms, itp.) między innymi poprzez listy mailingowe i regularne przekazywanie informacji mieszkańcom. Wskazana byłaby również regularna prezentacja lokalnej społeczności projektów realizowanych przez Gminę.

Sprawne funkcjonowanie we współczesnym świecie wymaga podnoszenia kwalifikacji przez całe życie. Osobom biernym grozi wykluczenie ekonomiczne i technologiczne, a w konsekwencji społeczne. Szczególnie narażone na powyższą sytuację są osoby w wieku 50+. Zmieniająca się dynamicznie rzeczywistość sprawia, że człowiek zmuszony jest niejednokrotnie do zmiany kwalifikacji i poszukiwania pracy w innym niż wyuczony zawodzie. Również pracodawcy oczekują ciągłego podnoszenia kwalifikacji. Odpowiedzią na przedstawione wyzwania powinien być rozwój oferty szkoleniowej, dostępnej na terenie Gminy. Działania Gminy w niniejszym zakresie winny w pierwszej kolejności skoncentrować się na określeniu deficytowych kwalifikacji występujących na jej terytorium. Następnie należałoby podjąć działania zmierzające do identyfikacji podmiotów realizujących szkolenia i ich wsparcia w pozyskania zewnętrznych źródeł finansowania. Gmina mogłaby również wspierać szkolenia poprzez użyczenie wolnych pomieszczeń będących w jej dyspozycji.

Beneficjentem usług społecznych muszą być również seniorzy. Troska o nich nie może ograniczać się wyłącznie do zapewnienia opieki. Działania podjęte w ramach niniejszego priorytetu powinny również zmierzać do ich aktywizacji. Pamiętając, że tzw. Silver Economy staje się coraz istotniejszą gałęzią gospodarki, dla seniorów należałoby przygotować dopasowaną do ich potrzeb ofertę kulturalną, edukacyjną i sportową. Powinny zostać opracowane kursy pozwalające na zdobycie nowych kompetencji i włączenie seniorów do społeczeństwa cyfrowego.

Ważne miejsce w niniejszej strategii zajmuje również profilaktyka zdrowotna. Realizowana ona będzie przede wszystkim poprzez działania obejmujące edukację zdrowotną, połączoną z profilaktyką zdrowotną i monitoringiem zdrowia dzieci. Należy zwłaszcza koordynować badania dzieci i młodzieży szkolnej. Badania te pozwolą nie tylko określić ich stan zdrowia, ale również będą punktem wyjścia do wskazania dalszych działań.

W ramach monitoringu stanu zdrowia dzieci i młodzieży powinny być prowadzone badania stomatologiczne. Realizacja niniejszego priorytetu wymaga również rozwinięcia systemu zajęć korekcyjnych. Zajęciami należy objąć wszystkie osoby posiadające wskazania lekarskie. Dodatkowo powinno się promować zmianę nawyków żywieniowych uczniów i w miarę możliwości w przygotowywanie zdrowych posiłków należałoby angażować dzieci.

W ramach profilaktyki zdrowotnej należy także podejmować działania promujące aktywność ruchową wśród dzieci i młodzieży. W tym celu do prowadzenia zajęć WF mogą być zapraszani znani sportowcy, będący autorytetami w swoich dyscyplinach.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Dalszy rozwój usług edukacyjnych

 

  • Rozwój oferty zajęć uzupełniających
  • Prowadzenie zajęć praktycznych z przedsiębiorczości dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych
  • Promocja talentów, otoczenie szczególna opieką dzieci i młodzież o wybitnych uzdolnieniach
  • Rozwijanie i propagowanie wolontariatu
  • Kontumacja i rozwój  zajęć kształtujących postawy obywatelskie i społeczne
  • Wycieczki do parków wiedzy i parków technologicznych, współpraca ze szkołami ponadgimnazjalnymi  i wyższymi

Działanie 2. Poprawa kanałów dystrybucji informacji o usługach społecznych

 

  • Utworzenie Punktu Informacyjnego
  • Prezentacja projektów realizowanych przez Gminę społeczności lokalnej
  • Dalsza cyfryzacja Urzędu Gminy

Działanie 3. Poprawa świadomości ekologicznej mieszkańców

 

  • Centrum edukacji ekologicznej
  • Rozwój edukacji ekologicznej w szkołach
  • Propagowanie proekologicznych działań np. udziału w „Sprzątaniu Świata”

Działanie 4. Rozwój oferty kulturalno-edukacyjnej dla dorosłych, w tym seniorów

 

  • Wspieranie funkcjonowania Klubów Seniora w poszczególnych sołectwach
  • Organizacja imprez kulturalnych dla seniorów
  • Podjęcie działań zmniejszających e-wykluczenie
  • Organizacja i wspieranie szkoleń z zakresu ekonomii i przedsiębiorczości

Działanie 5. Rozwój opieki i profilaktyki zdrowotnej

 

  • Organizowanie i wspieranie akcji oraz programów profilaktycznych, badań i

   konsultacji medycznych

  • Popraw dostępności do specjalistycznych usług zdrowotnych
  • Aktywna edukacja na rzecz zdrowego stylu życia
  • Realizacja badań przesiewowych
  • Rozwój profilaktyki stomatologicznej
  • Udział w zajęciach WF znanych sportowców, propagowanie aktywnego trybu życia

 

 

Priorytet 4. Rewitalizacja społeczna, ekonomiczna i przestrzenna obszarów problemowych

Procesy rozwojowe przebiegają w sposób nierównomierny, są obszary wzrostu oraz tereny ulegające marginalizacji i peryferyzacji. Prowadzi to w konsekwencji do powstania obszarów wykluczenia społecznego i gospodarczego wymagających interwencji. W rezultacie rewitalizacja musi obejmować przemiany: społeczne, gospodarcze i przestrzenne.

Podejmowane w ramach niniejszego priorytetu działania powinny służyć: ożywieniu społeczno – gospodarczemu, wzmocnieniu współpracy pomiędzy różnymi podmiotami przy lokalnych działaniach społecznych, ograniczeniu patologii społecznych, poprawie wizerunku i tożsamości lokalnej mieszkańców, uzyskaniu ładu przestrzennego i estetyki, przywróceniu nieruchomościom ich utraconej wartości, poprawie standardu zasobów mieszkaniowych.

Działania powinny być skoncentrowane i realizowane przede wszystkim na obszarach, które w wyniku transformacji systemowej utraciły swój dotychczasowy status, a skala barier nie pozwala lokalnej społeczności na samodzielne przezwyciężenie problemów.

Realizacja niniejszego priorytetu powinna obejmować szerokie spektrum czynności.
W pierwszej kolejności mieszkańcy rewitalizowanych obszarów powinni być  adresatami szkoleń podnoszących ich wiedzę i umiejętności, w tym również kwalifikacje zawodowe. Pamiętać należy, że długotrwały brak pracy grozi wykluczeniem społecznym, a także sprzyja zjawisku dziedziczenia biedy.

Realizacja priorytetu wymaga również wprowadzenia nowych rozwiązań w celu identyfikacji i łagodzenia problemów społecznych na terenie Gminy. Służyć temu będzie organizowanie i wspieranie różnych form pomocy społecznej, poprzez funkcjonowanie świetlic dziennych oraz organizowanie warsztatów terapii zajęciowej.

Ponadto należałoby podjąć działania porządkujące zdegradowaną przestrzeń. W tym celu wskazana jest odnowa tkanki architektonicznej i małej infrastruktury. Wyżej wymienione interwencje powinny podnieść atrakcyjność miejsca zamieszkania, a także wesprzeć potencjał inwestycyjny miejscowości. Włączeniu społecznemu i ekonomicznemu sprzyjać będą także inwestycje infrastrukturalne, które na tych obszarach powinny być szczególnie priorytetowo traktowane.  

Konieczne jest również wspieranie podmiotów ekonomii społecznej poprzez informowanie o zaletach ekonomii społecznej. Gmina powinna również zachęcać mieszkańców do zakładanie spółdzielni socjalnych i organizować szkolenia dla tych osób. Spółdzielnie takie powinny zostać objęte (w granicach obowiązujących przepisów) interwencjonizmem lokalnym.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Rewitalizacja obszarów problemowych poprzez wspieranie włączenia społecznego

 

  • Działania integrujące osoby wykluczone
  • Szkolenia podnoszące wiedzę i umiejętności, w tym kwalifikacje zawodowe mieszkańców
  • Organizacja staży zawodowych i prac interwencyjnych

Działanie 2. Wprowadzenie nowych rozwiązań w celu identyfikacji i łagodzenia problemów społecznych na terenie gminy

  • Organizowanie i wspieranie różnorodnych form pomocy społecznej, w tym świetlic

   dziennych, ośrodków wsparcia czy warsztatów terapii zajęciowej

Działanie 3. Uporządkowanie przestrzenne miejscowości gminy w tym odnowa tkanki architektonicznej wraz z otoczeniem i terenami zielonymi

 

  • Rewitalizacja przestrzeni poprzez renowacje budynków, mieszkań i terenów zielonych,
  • Bodowa/modernizacja małej infrastruktury np. placów zabaw, chodników,  itp.
  • Przebudowy przestrzeni publicznej, w tym centrów miejscowości
  • Budowa/modernizacja infrastruktury drogowej i sanitarnej o charakterze lokalnym

Działanie 4. Wsparcie dla podmiotów ekonomii społecznej

 

  • Działania informacyjne o zaletach ekonomii społecznej
  • Wspieranie szkoleń dla osób chcących założyć spółdzielnie socjalną
  • Objęcie spółdzielni socjalnych interwencjonizmem lokalnym (w granicach obowiązujących przepisów)

 

Cel strategiczny 3

Ład przestrzenny łączący poszanowanie dla środowiska i wyzwania cywilizacyjne

Harmonijny i trwały rozwój Gminy Lubowidz wymaga poszanowania zasad zrównoważonego rozwoju. Rozwój ten musi łączyć cele społeczne i ekonomiczne z troską o środowisko naturalne. Przyjęte w Strategii cele powinny gwarantować równowagę pomiędzy aspektami środowiskowymi, a koniecznością rozwoju gospodarczego i dążeniami ludzi zmierzającymi do przeniesienie współczesnych zdobyczy cywilizacyjnych na obszary wiejskie. 

Kluczowe znaczenie dla realizacji niniejszego celu strategicznego ma rozwój infrastruktury transportowej. Dotyczy to zarówno dróg, jak i infrastruktury towarzyszącej. Podjęte działania powinny zmierzać do modernizacji dróg gminnych, przejawiającej się m.in. poprawą stanu technicznego nawierzchni. Działaniami takimi należałoby objąć m.in. drogi dojazdowe do potencjalnych terenów inwestycyjnych oraz ciągi komunikacyjne o szczególnym natężeniu ruchu. Dalsza przebudowa dróg gruntowych powinna nie tylko podnieść jakość życia mieszkańców z nich korzystających, ale również wzmocnić atrakcyjność inwestycyjną Gminy.

Przebudowie dróg, winna towarzyszyć budowa chodników i ścieżek rowerowych. Działania takie służyć będą zwiększeniu szeroko rozumianego bezpieczeństwa mieszkańców Gminy. Jednocześnie ścieżki rowerowe ułatwią komunikacje zarówno wewnątrz miejscowości, jak i pomiędzy miejscowościami. Pozwoli to nie tylko na zacieśnianie więzi sąsiedzkich, ale także pozytywnie wpłynie na ograniczenie niskiej emisji. Docelowo chodniki powinny stać się standardem w miejscowościach, poprawiając bezpieczeństwo mieszkańców.

Ważne jest, aby inwestycjom drogowym towarzyszyła budowa i modernizacja oświetlenia ulicznego. W wyniku powyższych działań wzrośnie bezpieczeństwo mieszkańców oraz zmniejszą się koszty energii elektrycznej. Do zasilania oświetlenia ulicznego w większym stopniu wykorzystane zostaną technologie energooszczędne.

Ważne znaczenie, zarówno z punktu widzenia zewnętrznej dostępności komunikacyjnej Gminy, jak i jej wewnętrznej spójności ma odbudowa komunikacji publicznej. Realizacja niniejszego celu będzie możliwa tylko we współpracy z innymi gminami. Nie można zapominać, iż rozwój transportu publicznego jest jednym z priorytetów UE.   

Należy również zintensyfikować działania zmierzające do budowy parkingów. Cel ten wpisuje się w działania ograniczające niską emisję, poprzez zmniejszenie intensywności ruchu prywatnego transportu samochodowego.

Realizacja niniejszego celu strategicznego wymagać będzie także inwestycji obejmujących budowę/rozbudowę/modernizację infrastruktury sanitarnej. W wyniku przeprowadzonych działań powinna nastąpić nie tylko poprawa stanu technicznego urządzeń infrastruktury (co ma znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa użytkowania i wpływu na środowisko naturalne),  ale też zwiększenie jej dostępność oraz zintegrowanie z infrastrukturą powiatową, regionalną i krajową. 

Wysoka jakość środowiska naturalnego wymaga zastosowania przez mieszkańców gminy nowoczesnych i proekologicznych systemów grzewczych. Równocześnie poprawie powinna ulec efektywność energetyczna budynków. Aktualnie niska efektywność energetyczna budynków jest problemem, związanym ze zjawiskiem niskiej emisji. Problem ten odczuwalny jest szczególnie w zimowym ze względu na nieefektywne systemy grzewcze,  niewystarczającą izolację termiczna budynków mieszkalnych  rzutuje na nadmierne zużycie energii.

Priorytet 1. Modernizacja i rozbudowa infrastruktury drogowej

Gwarantem rozwoju społeczno-gospodarczego Gminy Lubowidz jest sprawna infrastruktura drogowa. Efektywnie funkcjonująca infrastruktura drogowa nie tylko podnosi standard życia mieszkańców, ale również umożliwia redukcję kosztów funkcjonowania przedsiębiorstw. Uelastycznia także rynek pracy, przyczyniając się do redukcji bezrobocia. Reasumując stan infrastruktury drogowej wpływa na atrakcyjność gminy jako miejsca zamieszkania oraz prowadzenia działalności gospodarczej.

Rozwój infrastruktury drogowej wymaga przede wszystkim poprawy stanu technicznego istniejących dróg gminnych. Należy kontynuować proces zastępowania dróg gruntowych drogami o utwardzonej nawierzchni. Szczególnie istotny będzie rozwój infrastruktury drogowej prowadzącej do przyszłych terenów inwestycyjnych w Gminie. Zwiększy to atrakcyjność inwestycyjną terenów i ułatwi pozyskiwanie inwestorów.

Równocześnie wskazana jest poprawa jakości dróg, na których występuje szczególne natężenie ruchu. Należałoby prowadzić stały lobbing na rzecz poprawy jakości dróg powiatowych i wojewódzkich, w tym również budowy, przebudowy i modernizacji infrastruktury około drogowej.

Rozwojowi infrastruktury transportowej musi towarzyszyć poprawa bezpieczeństwa zarówno pieszych jak i innych użytkowników dróg. Szczególną uwagę należy zwrócić na bezpieczeństwo dzieci, dlatego też priorytetowo należy traktować inwestycje związane z ciągami komunikacyjnymi prowadzącymi do placówek oświatowych. Ważne będzie również podejmowanie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa na drogach prowadzących do obiektów użyteczności publicznej. Osiągnięcie niniejszego celu wymaga budowy chodników i ścieżek rowerowych zarówno w miejscowościach jak i pomiędzy nimi. Docelowo chodniki powinny stać się standardem we wszystkich miejscowościach w Gminie.

Jak już wspomniano modernizacji dróg powinny towarzyszyć działania zmierzające do rozwoju ścieżek rowerowych łączących poszczególne miejscowości. Działania takie poprawią stan środowiska naturalnego (poprzez ograniczanie niskiej emisji), posłużą promocji turystyki i rekreacji w Gminie, a także zwiększą bezpieczeństwo użytkowników dróg. Dodatkowo ścieżki rowerowe zwiększą mobilność mieszkańców i ułatwią nawiązywanie kontaktów pomiędzy mieszkańcami poszczególnych miejscowości. W celu rozwoju tras rowerowych wykorzystać należy istniejącą sieć dróg rolnych. Towarzyszyć temu muszą skoordynowane działania zmierzające do rozbudowy infrastruktury towarzyszącej, w tym oznaczeń tras.  Budowie/przebudowie dróg, ścieżek rowerowych i chodników towarzyszyć powinna rozbudowa i modernizacja oświetlenia ulicznego. W rezultacie zwiększy się bezpieczeństwo zarówno mieszkańców jak i innych użytkowników dróg.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Poprawa stanu technicznego dróg

 

  • Hierarchizacja obszarów, służąca określeniu kolejności inwestycji drogowych
  • Remont, przebudowa, budowa dróg gminnych

Działanie 2. Poprawa jakości dróg o szczególnym natężeniu ruchu

 

  • Lobbing na rzecz poprawy jakości dróg powiatowych
  • Lobbing na rzecz budowy/przebudowy/modernizacji infrastruktury okołodrogowej dróg powiatowych i wojewódzkich

Działanie 3. Poprawa bezpieczeństwa na drogach poprzez budowę chodników i oświetlenia

 

  • Rozbudowa sieci chodników we wszystkich miejscowościach Gminy, zwłaszcza wzdłuż ciągów komunikacyjnych prowadzących do placówek oświatowych, budynków użyteczności publicznej i miejsc kultu religijnego
  •  Modernizacja oświetlenia ulicznego we wszystkich miejscowościach w Gminie

Działanie 4. Rozbudowa szlaków rowerowych

 

  • Budowa ścieżek rowerowych, na bazie dróg rolnych
  • Rozbudowa ścieżek rowerowych wzdłuż ciągów komunikacyjnych
  • Oznaczenie szlaków rowerowych, rozwój infrastruktury ułatwiającej poruszanie się

 

 

Priorytet 2. Poprawa jakości/wzmocnienie infrastruktury komunikacji publicznej

Stan infrastruktury drogowej jest pierwszym czynnikiem wpływającym na zewnętrzną i wewnętrzną dostępność komunikacyjną Gminy. Drugim czynnikiem jest stan infrastruktury komunikacji publicznej. Sprawnie funkcjonująca komunikacja publiczna umożliwia osiedlanie się na obszarze Gminy osób nieposiadających samochodu lub nie mogących korzystać z indywidualnego transportu prywatnego. Poza tym zmniejsza ona potrzebę korzystania z transportu indywidualnego, a tym samym ogranicza natężenie ruchu i sprzyja redukcji niskiej emisji.

Niestety aktualnie widoczny jest proces redukcji znaczenia komunikacji publicznej. Kierunek ten nie jest zgodny z tendencją panującą w UE. W przyszłości reaktywacja transportu publicznego może okazać się koniecznością. Dlatego też ważne będą działania zmierzające do dostosowania komunikacji publicznej do aktualnych potrzeb mieszkańców. Realizacja niniejszego działania wymagać będzie współpracy z przewoźnikami świadczącymi usługi transportu zbiorowego oraz z ościennymi gminami. Wskazane są działania zmierzające do poprawy istniejącej sytuacji, m.in. poprzez dostosowanie sieci połączeń i przystanków autobusowych do oczekiwań mieszkańców.

Realizacja niniejszego priorytetu wymaga budowy parkingów i miejsc postojowych dla rowerzystów. Budowa Park&Ride i Bike&Ride przyniosłaby Gminie wieloaspektowe korzyści, zwłaszcza w zakresie ochrony środowiska. Zaznaczyć również należy, że tworzenie parkingów przesiadkowych cieszy się poparciem UE. Ewentualna budowa parkingu wymagałby podejścia modułowego. Na etapie projektowania należałoby zabezpieczyć odpowiednio dużą powierzchnię, ale w początkowej fazie można realizować go tylko w części, np. poprzez przygotowanie kilkunastu miejsc. Dzięki temu Gmina mogłaby optymalizować wydatki w tym zakresie i ponosić koszty proporcjonalne do poziomu popularności systemu.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Dostosowanie komunikacji publicznej do potrzeb mieszkańców

 

  • Współpraca z ościennymi gminami w celu utworzenia sieci połączeń komunikacyjnych
  • Dostosowanie sieci przystanków do aktualnych potrzeb

Działanie 2. Budowa parkingów

 

  • Budowa Park&Ride
  • Budowa Bike&Ride

 

 

Priorytet 3. Rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska

Wysoka jakość środowiska naturalnego gwarantuje wzrost poziomu życia mieszkańców. Jednocześnie inwestycje w ochronę środowiska sprzyjają szybszemu rozwojowi obszarów. Występuje tu sprzężenie zwrotne. Inwestycje w środowisko poprawiają atrakcyjność obszaru, a ten z kolei jako bardziej atrakcyjny przyciąga nowych turystów, inwestorów i mieszkańców.

Fundamentalne znaczenie dla realizacji niniejszego priorytetu będzie miała budowa zbiornika retencyjnego.

Ważnym działaniem służącym realizacji niniejszego priorytetu będzie poprawa systemu odprowadzenia i oczyszczania ścieków w Gminie. Na obszarach nie objętych siecią kanalizacyjną ścieki odprowadzane są do zbiorników bezodpływowych, które mogą być nieszczelne. Jednocześnie nie można wykluczyć, że w niektórych przypadkach mogą być one odprowadzanie do rowów, cieków czy też bezpośrednio do ziemi. Praktyka powyższa prowadzi do zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych. Receptą na powyższą sytuacje powinny być wielokierunkowe działania do których zaliczyć należy: wspieranie budowy przydomowych oczyszczalni ścieków, rozwój sieci kanalizacyjnej i przyłączenie do niej kolejnych gospodarstw domowych oraz edukacja proekologiczna mieszkańców.

Priorytetowo traktowana będzie rozbudowa sieci kanalizacyjnej, prowadząca do  zwiększenia pokrycia Gminy siecią kanalizacyjną.

Jednak nie zawsze budowa kanalizacji znajduje uzasadnienie ekonomiczne. Dotyczy to zwłaszcza miejscowości o rozproszonej zabudowie. W tym przypadku koszty budowy i eksploatacji instalacji byłyby zbyt wysokie. W miejscowościach o rozproszonej zabudowie porządkowanie gospodarki ściekowej będzie koncentrować się na wspieraniu budowy przydomowych oczyszczali ścieków.

Wysoka jakość środowiska naturalnego wymaga podjęcia działań zmierzających do poprawy efektywności energetycznej infrastruktury publicznej i prywatnej.  Należy  promować i wspierać działania zmierzające do zastosowania przez mieszkańców nowoczesnych i proekologicznych systemów grzewczych. W wyniku podjętych działań powinno wzrosnąć znaczenie energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Równocześnie poprawie musi ulec efektywność energetyczna budynków zarówno publicznych, jak i prywatnych. Aktualnie niska efektywność energetyczna budynków jest problemem, związanym ze zjawiskiem niskiej emisji. Problem ten odczuwalny jest w okresie grzewczym, gdyż dla ogrzewania mieszkań oraz budynków użyteczności publicznej wykorzystywane są nieefektywne systemy grzewcze, a niewystarczająca izolacja termiczna budynków rzutuje na nadmierne zużycie energii.

Poprawie stanu środowiska naturalnego służyć będą także inwestycje związane z modernizacją oświetlenia ulicznego. Priorytetem przy modernizacji oświetlenia ulicznego winny być działania zmierzające do wykorzystania energooszczędnych technologii, dzięki czemu zmniejszy się zużycie energii elektrycznej. Pozwoli to zredukować koszty związane z wydatkami na energię elektryczną.

Realizacja niniejszego priorytetu wymaga przede wszystkim „twardych” inwestycji infrastrukturalnych. Jednak towarzyszyć im muszą także działania „miękkie” zwiększające świadomość ekologiczną mieszkańców. Poprawa świadomości ekologicznej mieszkańców Gminy Lubowidz powinna doprowadzić do ograniczenia praktyki odprowadzania domowych ścieków do wód i gruntu, a także spalania odpadów w przydomowych paleniskach.

 

Działania

Przykładowe projekty

Działanie 1. Budowa zbiornika retencyjnego

 

  • Budowa zbiornika retencyjnego
  • Rozwój infrastruktury umożliwiającej korzystanie ze zbiornika

Działanie 2. Poprawa dostępności do sieci kanalizacyjnej, deszczowej oraz zwiększenie liczby przydomowych oczyszczalni ścieków

 

  • Przebudowa i budowa sieci kanalizacyjnej na terenie Gminy
  • Wsparcie dla rozwoju przydomowych oczyszczalni ścieków
  • Pomoc przy pozyskiwaniu zewnętrznych źródeł finansowania inwestycji w przydomowe oczyszczalnie ścieków

Działanie 3. Poprawa efektywności energetycznej infrastruktury publicznej i prywatnej

 

  • Zmniejszenia energochłonności budynków mieszkalnych i publicznych – ocieplanie budynków, wymiana stolarki okiennej i drzwi zewnętrznych, wymiana oświetlenia na energooszczędne, przebudowa systemów grzewczych, instalacja OZE w budynkach
  • Wymiana oświetlenia ulicznego na energooszczędne we wszystkich miejscowościach w Gminie
  • Promowanie odnawialnych źródeł energii

 

 

 

 

6.  ZAŁOŻENIA SYSTEMU REALIZACJI STRATEGII

 

6.1. Zasady zarządzania strategią

Planowaniu, wdrażaniu i monitorowaniu strategicznych celów rozwojowych Gminy Lubowidz powinien towarzyszyć zintegrowany system działań w ramach zarządzania Strategią. System realizacji winien obejmować działania zmierzające do zapewnienia warunków instytucjonalnych i organizacyjnych umożliwiających wdrażanie, monitorowanie, ocenę i aktualizację dokumentu. Ze względu na długoterminową perspektywę wdrażania Strategii określono najważniejsze zasady systemu, a szczegółowe rozwiązania będą uzgadniane i stosowane według potrzeb wraz z postępem prac.

Należy podkreślić, że zarządzanie strategiczne jest procesem wymagającym ciągłej kontroli i modyfikacji przyjętych rozwiązań, stosownie do zmieniających się warunków zewnętrznych i wewnętrznych. Dla jego powodzenia konieczne jest zaangażowanie nie tylko władz ale również partnerów, społecznych i gospodarczych, a także samych mieszkańców. Zaangażowanie podmiotów gospodarczych może przybierać formę partnerstwa publiczno-prywatnego, co stanowi dobrą praktyką w zakresie realizacji projektów inwestycyjnych przewidzianych w Strategii.

Skuteczna realizacja Strategii powinna opierać się na następujących zasadach:

  • Podejście całościowe (kompleksowość),
  • Posiadanie priorytetów,
  • Koncentracja na zadaniach o największych społecznych korzyściach,
  • Tworzenie planów i działań zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju,
  • Rozwijanie współpracy partnerów społecznych,
  • Prowadzenie otwartej komunikacji z mieszkańcami gminy,
  • Współpraca z partnerami w otoczeniu,
  • Prowadzenie stałego monitoringu Strategii,
  • Konsekwencja w realizacji zadań zdefiniowanych w Strategii

Wdrażanie Strategii to etap polegający przede wszystkim na realizacji zadań, zarządzaniu zmianą oraz koordynacji współpracy. Najważniejsze podmioty struktury wdrażania to:

Rada Gminy Lubowidz – odpowiedzialna za:

  • zatwierdzenie Strategii;
  • zatwierdzenie ewentualnych zmian w zapisach Strategii;
  • nadzór nad postępami i efektami wdrażania Strategii.

Wójt Gminy Lubowidz – odpowiedzialny za:

  • nadzór nad realizacją działań przyjętych w Strategii;
  • zapewnienie środków finansowych na realizację działań wynikających ze Strategii poprzez uwzględnienie ich w budżecie Gminy i Wieloletniej Prognozie Finansowej oraz pozyskiwanie pozabudżetowych źródeł finansowania;
  •  nawiązanie współpracy z partnerami społeczno-gospodarczymi.

Jednostka organizacyjna funkcjonująca w ramach Urzędu Gminy – odpowiedzialna za:

  • opracowanie systemu wdrażania Strategii;
  • koordynowanie działań związanych z realizacją Strategii;
  • monitorowanie i kontrola realizacji działań;
  • współpraca z przedstawicielami jednostek organizacyjnych i partnerów społeczno-gospodarczych.

Podstawowymi instrumentami wdrażania Strategii Rozwoju Gminy Lubowidz będą:

  • inne gminne programy i strategie,
  • Wieloletni Plan Inwestycyjny;
  • Budżet Gminy Lubowidz

Na etapie wdrażania Strategii istotne znaczenie mieć będzie:

  • rozpowszechnienie treść strategii (celów strategicznych i priorytetów oraz działań);
  • uwzględniane zapisów Strategii w polityce finansowej Gminy;
  • współpraca poszczególnych referatów Urzędu Gminy, jednostek organizacyjnych oraz partnerów na rzecz realizacji celów Strategii.

 

6.2. Monitoring

Dokumenty strategiczne muszą podlegać systematycznej i obiektywnej weryfikacji w wymiarze skutków, które generuje ich wdrożenie na danym obszarze. Z tego względu elementem każdej strategii powinien być również zdefiniowany model ewaluacji efektów realizacji poszczególnych celów przyjętych w tym dokumencie. Takie podejście umożliwia nie tylko orientację w zakresie stopnia osiągnięcia określonych priorytetów, ale również pozwala na wprowadzanie niezbędnych korekt wynikających z zachodzących w czasie zmian wewnętrznych i zewnętrznych w gminie. W rezultacie właściwy monitoring strategii jest efektywnym sposobem na dostosowanie strategii do realnych uwarunkowań gospodarczych, społecznych i politycznych.

W niemniejszym przypadku przedmiotem monitoringu jest gmina, rozumiana jako spójny system społeczno-ekonomiczno-ekologiczny funkcjonujący na określonym administracyjnie obszarze. Z tego względu monitoring musi obejmować wszystkie kluczowe sfery oddziaływania strategii na przestrzeń społeczno-gospodarczą gminy.

Strategia Rozwoju Gminy Lubowidz na lata 2016-2025 posiada zdefiniowany wewnętrzny model monitoringu i ewaluacji stopnia realizacji celów strategicznych. Model ten opiera się na systematycznym gromadzeniu, przetwarzaniu i ocenie informacji odnoszących się do stopnia zaawansowania wdrożenia postulowanych działań oraz uzyskanych rezultatów. W przypadku niniejszego dokumentu źródłem podstawowych zasobów informacyjnych niezbędnych do prowadzenia skutecznego monitoringu jest przede wszystkim Gmina Lubowidz, instytucje powiatowe i regionalne oraz instytucje systemu statystyki publicznej.

W rezultacie wskazany model składa się z dwóch zasadniczych komponentów:

  • monitoring (system zbierana i przetwarzania informacji,
  • ewaluacja (system oceny i interpretacji pozyskanych informacji).

Efektem wdrożenia modelu monitoringu i ewaluacji będą przygotowywane przez Gminę Lubowidz Raporty z monitoringu Strategii. Raporty powinny zostać opracowane w cyklach rocznych, a ich szczegółowa analiza powinna być przedmiotem zainteresowania i dyskusji władz gminy.

Proponowana procedura monitorowania i ewaluacji Strategii

1.

Pozyskiwanie i dokumentowanie danych

 

 

 

Monitoring

Strategii

 

2.

Weryfikacja danych

3.

Edycja wskaźników i porównanie z przyjętymi wartościami referencyjnymi

4.

Formułowanie wniosków na podstawie analizy

przyjętych wskaźników

5.

Opracowanie rekomendacji

 

 

Ewaluacja

Strategii

6.

Udostępnienie rekomendacji, wniosków, wskaźników

7.

Wprowadzenie korekt do podejmowanych

w ramach Strategii działań

 

W związku z powyższym dla wskazanego modelu monitoringu w ujęciu aplikacyjnym proponowane jest przyjęcie konkretnych wskaźników umożliwiających pomiar zachodzących zmian w wyniku realizacji przedmiotowej strategii. Z uwagi na specyfikę poszczególnych priorytetów przyjętych w Strategii Rozwoju Gminy Lubowidz zdefiniowano odrębnie wskaźniki monitorujące do każdego celu strategicznego.

Tabela 22. Wskaźniki monitoringu

Nazwa wskaźnika

Jednostka miary

Źródło

Cel strategiczny 1

Trwały rozwój gospodarczy oparty na endogenicznym potencjale gminy zgodny z zasadą zrównoważonego rozwoju

Liczba podmiotów gospodarczych w gminie na 1000 mieszkańców

szt.

BDL GUS

Powierzchnia terenów inwestycyjnych

ha.

UG Lubowidz

Liczba zorganizowanych szkoleń dla przedsiębiorców

szt.

UG Lubowidz

Liczb miejsc noclegowych w gospodarstwach agroturystycznych

szt.

UG Lubowidz/BDL GUS

Liczba obiektów małej infrastruktury turystycznej

szt.

UG Lubowidz

Cel strategiczny 2

Wzrost poziomu życia mieszkańców w oparciu o współdziałanie i oddolną aktywność

Roczne nakłady inwestycyjne przeznaczone na przedsięwzięcia związane z poprawą infrastruktury społecznej

UG Lubowidz

Liczba organizacji pozarządowych na 1000 mieszkańców

szt.

BDL GUS

Bezrobotni zarejestrowani na 1000 ludności w wieku produkcyjnym

szt.

BDL GUS

Średni wynik Sprawdzianu Szkół Podstawowych

%

UG Lubowidz

Średni wynik Sprawdzianu Szkół Gimnazjalnych

%

UG Lubowidz

Cel strategiczny 3

Ład przestrzenny łączący poszanowanie dla środowiska i            wyzwania cywilizacyjne

Roczne nakłady inwestycyjne przeznaczone na przedsięwzięcia związane z poprawą infrastruktury drogowej (w tym ścieżki rowerowe, chodniki)

UG Lubowidz

Roczne nakłady inwestycyjne przeznaczone na przedsięwzięcia związane z poprawą efektywności energetycznej

UG Lubowidz

Odsetek mieszkańców korzystających z infrastruktury wodno-ściekowej

%

UG Lubowidz/operatorzy infrastruktury

Odsetek odpadów komunalnych poddanych recyklingowi

%

UG Lubowidz

 

Miarą realizacji niniejszej Strategii będzie konwergencja wartości zaproponowanych wskaźników dla Gminy z wartością wskaźników dla powiatu oraz podregionu.  

7.  Źródła finansowania

Skuteczna realizacja strategii rozwoju wymaga określenia jej ram finansowych. Strategia Rozwoju Gminy Lubowidz jest dokumentem, który zakłada wykorzystanie montażu finansowego.

Sytuacja gospodarcza Gminy wymaga połączenia środków publicznych i prywatnych w celu skutecznego przeprowadzenia inwestycji prorozwojowych. Środki publiczne pochodzić będą zarówno z budżetu Gminy, jak i z budżetu państwa oraz środków EFRR (RPO WM) i PROW.  

Prywatne finansowanie zadań rozwojowych, realizowanych przez sektor publiczny, może się odbywać z wykorzystaniem instrumentu partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP).

Tabela 23. Źródła finansowania Strategii Rozwoju Gminy Lubowidz

Priorytety

Potencjalne źródło finansowania

Sfera gospodarcza

Priorytet  1. Rozwój infrastruktury gospodarczej umożliwiającej napływ inwestycji oraz wzmacniającej funkcjonowanie i współpracę małych i średnich przedsiębiorstw

JST, RPO WM, podmioty prywatne

Priorytet 2. Rozwój funkcji turystyczno-rekreacyjnej

JST, RPO WM, PROW, podmioty prywatne

Priorytet 3. Rozwój przemysłu w oparciu o przetwórstwo rolne i kooperację

JST, RPO WM, PROW, podmioty prywatne

Priorytet 4. Promocja gospodarcza gminy

JST, podmioty prywatne

Sfera społeczna

Priorytet 1. Budowa i modernizacja infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji i włączeniu społecznemu

JST, RPO WM, PROW, budżet państwa

Priorytet 2. Aktywizacja mieszkańców gminy

JST, RPO WM, PROW, budżet państwa, podmioty prywatne

Priorytet 3. Rozwój usług społecznych

JST, RPO WM, budżet państwa

Priorytet 4. Rewitalizacja społeczna, ekonomiczna i przestrzenna obszarów problemowych

JST, RPO WM, PROW, budżet państwa

Sfera infrastrukturalna

Priorytet 1. Modernizacja i rozbudowa infrastruktury drogowej

JST, PROW. RPO WM

Priorytet 2. Poprawa jakości/wzmocnienie komunikacji publicznej

JST, RPO WM, podmioty prywatne

Priorytet 3. Rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska

JST, PROW, RPO WM, podmioty prywatne

8.  SPIS TABEL I WYKRESÓW

Tabela 1. Ludność w poszczególnych miejscowościach stan na 26.05.2015r. 10

Tabela 2. Ruch naturalny i migracyjny ludności Gminy Lubowidz w latach 2010-2014. 12

Tabela 3. Struktura wiekowa ludności w gminie Lubowidz 13

Tabela 4. Rynek pracy w powiecie żuromińskim.. 15

Tabela 5. Szkolnictwo podstawowe w gminie Lubowidz 18

Tabela 6. Wyniki Sprawdzianu Szkół Podstawowych w roku szkolnym 2014. 19

Tabela 7. Odziały i uczniowie w gimnazjach w gminie Lubowidz 19

Tabela 8. Wyniki Egzaminu Gimnazjalnego w roku szkolnym 2014. 20

Tabela 9. Rodzaje świadczeń. 23

Tabela 10. Przyczyny udzielania świadczeń. 24

Tabela 11. Podmioty gospodarki narodowej (rejestr REGON) w gminie Lubowidz w latach 2010-2014. 26

Tabela 12. Podmioty gospodarki narodowej (wg. PKD) ) w gminie Lubowidz w 2014 roku  27

Tabela 13. Wskaźniki podmiotów gospodarczych w gminie Lubowidz, lata 2010-2013 (jedn. gosp.). 29

Tabela 14. Struktura gospodarstw rolnych według rodzaju i grup obszarów użytków rolnych w 2014 roku w gminie Lubowidz. 31

Tabela 15. Gospodarstwa z uprawą wg rodzaju zasiewów w gminie Lubowidz w 2010 r. 32

Tabela 16. Pogłowie zwierząt gospodarskich w gminie Lubowidz w 2010 r. 33

Tabela 17. Drogi powiatowe przebiegające przez teren Gminy Lubowidz 35

Tabela 18. Zasoby mieszkaniowe w powiecie żuromińskim.. 39

Tabela 19.      Matryca zgodności Priorytetów rozwoju ze Strategią Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2030 roku. Innowacyjne Mazowsza. 50

Tabela 20.      Matryca zgodności Priorytetów rozwoju z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego. 55

Tabela 21.      Matryca zgodności Priorytetów rozwoju ze z Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Mazowieckiego 2014-2020. 58

Tabela 22. Wskaźniki monitoringu. 101

Tabela 23. Źródła finansowania Strategii Rozwoju Gminy Lubowidz 103

 

Wykres 1. Udzielone noclegi turystyczne ogółem w gminie Lubowidz w latach 2012-2014. 35

Wykres 2. Korzystający z komunikacji publicznej 37

Wykres 3. Dochody i wydatki na 1 mieszkańca w gminie Lubowidz w latach 2010-2013 (w PLN) 44

Wykres 4. Dochody na 1 mieszkańca w gminie Lubowidz w latach 2010-2013 (w PLN) 45

Wykres 5. Struktura wydatków na 1 mieszkańca w gminie Lubowidz w 2013 r. (w PLN) 46

Wykres 6. Struktura dochodów gminy Lubowidz w latach 2010-2013       (w PLN) 47

Wykres 7. Dochody budżetu gminy Lubowidz w latach 2010-2013 (%) 47

 



[1] Bank Danych Lokalnych (BDL) GUS.

[2] www.uglubowidz.pl

[3] BDL GUS.

[4] Plan Rozwoju Lokalnego dla Gminy Lubowidz na lata 2005-2013, Urząd Gminy Lubowidz, http://www.bip.uglubowidz.pl/?id=52

[5] Powszechny Spis Rolny 2010, GUS, http://stat.gov.pl

[6] Natura 2000, UG Lubowidz, http://www.uglubowidz.pl/index.php/natura-2000

[7] Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Lubowidz za 2014 rok.

[8] Obliczenia własne na podstawie danych GUS (BDL).

 


Liczba odwiedzin : 2176
Podmiot udostępniający informację : Urząd Gminy w Lubowidzu
Osoba wprowadzająca informację : Marcin Cieśla
Osoba odpowiedzialna za informację : Sylwia Warzyńska
Czas wytworzenia: 2016-01-13 10:30:42
Czas publikacji: 2016-01-13 10:34:09
Data przeniesienia do archiwum: Brak